عَلَيْكُمْ فَأَقِيمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّكاةَ وَ أَطِيعُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ اللَّهُخَبِيرٌ بِما تَعْمَلُونَ
اى كسانى كه ايمان آوردهايد ! هنگامى كه مىخواهيد با رسول خدا نجوا كنيد ( و سخنان درگوشى بگوئيد ) ، قبل از آن صدقهاى ( در راه خدا ) بدهيد ؛ اين براى شما بهتر و پاكيزهتر است . و اگر توانائى نداشته باشيد ، خداوند غفور و رحيم است !
آيا ترسيديد فقير شويد كه از دادن صدقات قبل از نجوا خوددارى كرديد ؟ ! اكنون كه اين كار را نكرديد و خداوند توبهء شما را پذيرفت ، نماز را بر پا داريد و زكات را اداكنيد و خدا و پيامبرش را اطاعت نمائيد و ( بدانيد ) خداوند از آنچه انجام مىدهيد با خبر است !
شأن نزول :
صدقه ، قبل از نجوا
مرحوم « طبرسى » در « مجمع البيان » و جمعى ديگر از مفسران معروف ، در شأن نزول اين آيات ، چنين نقل كردهاند : جمعى از اغنياء ، خدمت پيامبر صلى الله عليه و آله مىآمدند و با او نجوا مىكردند ( اين كار ، علاوه بر اين كه وقت گرانبهاى پيغمبر صلى الله عليه و آله را مىگرفت ، مايهء نگرانى مستضعفين و موجب امتيازى براى اغنياء بود ) در اينجا خداوند نخستين آيات فوق را نازل كرد و به آنها دستور داد : قبل از نجوا كردن با پيامبر صلى الله عليه و آله ، صدقهاى به مستمندان بپردازند ، اغنياء وقتى چنين ديدند ، از نجوا خوددارى كردند ، آيهء دوم نازل شد ( و آنها را ملامت كرد و حكم آيهء اوّل را نسخ نمود ) و اجازهء نجوا به همگان داد ( ولى نجوا در مورد كار خير و اطاعت پروردگار ) . « 1 »
بعضىاز مفسران نيزتصريح كردهاند : هدف گروهى از نجواكنندگان اين بود كهازاين راه ، برترى بر ديگران كسب كنند ، پيامبر صلى الله عليه و آله هم روى بزرگوارى خاص خود ، در عين اين كه ناراحت بود ، از آنها ممانعت نمىكرد تا اين كه قرآن آنها را از اين كار نهى نمود . « 2 »
* * *
هامش
( 1 ) « مجمع البيان » ، ذيل آيات مورد بحث ؛ « اسباب نزول الآيات » واحدى نيشابورى ، ص 276 ؛ « درّ المنثور » ، ج 6 ، ص 185 و بسيارى از تفاسير ديگر ذيل آيات مورد بحث .
( 2 ) « روح المعانى » ، ج 28 ، ص 27 .