( 16 ) أَ لَمْ يَأْنِ لِلَّذِينَ آمَنُوا أَنْ تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِكْرِ اللَّهِ وَ ما نَزَلَ مِنَ الْحَقِّ وَ لايَكُونُوا كَالَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ مِنْ قَبْلُ فَطالَ عَلَيْهِمُ الأَمَدُ فَقَسَتْ قُلُوبُهُمْ وَكَثِيرٌ مِنْهُمْ فاسِقُونَ
آيا وقت آن نرسيده است كه دلهاى مؤمنان در برابر ذكر خدا و آنچه از حق نازل شده است خاشع گردد و مانند كسانى نباشند كه در گذشته به آنها كتاب آسمانى داده شد ، سپس زمانى طولانى بر آنها گذشت و قلبهايشان قساوت پيدا كرد ؛ و بسيارى از آنها گنهكارند !
شأن نزول :
در برابر نام خدا خاشع باشيد
براى آيهء مورد بحث ، شأن نزولهاى متعددى نقل شده از جمله اين كه :
آيهء مزبور يك سال بعد از هجرت ، دربارهء منافقان نازل شده است ، به خاطر اين كه روزى از « سلمان فارسى » پرسيدند : از آنچه در « تورات » است براى ما سخن بگو ! ، چرا كه در « تورات » مسائل شگفتانگيزى است ( و به اين وسيله مىخواستند نسبت به قرآن ، بىاعتنائى كنند ) در اين هنگام ، آيات آغاز سورهء « يوسف » نازل شد ، « سلمان » به آنها گفت : اين قرآن « احسن القصص » و بهترين سرگذشتها است ، و براى شما از غير آن نافعتر است .
مدتى از تكرار سؤال خوددارى كردند ، باز به سراغ « سلمان » آمدند و همان خواهش را تكرار كردند ، در اين هنگام ، آيهء : أَللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ كِتاباً مُتَشابِهاً مَثانِىَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ . . . : « خداوند بهترين سخن را نازل كرده كتابى كه آياتش ( از نظر لطف و زيبائى و معنى ) همانند يكديگر است آياتى مكرر دارد ( اما تكرارى شوقانگيز ) كه از شنيدن آياتش لرزه بر اندام كسانى كه در برابر پروردگارشان خاشعند مىافتد . . . » نازل شد . « 1 »
هامش
( 1 ) زمر ، آيهء 23 .