ميدان مىرفتند ، و پيامبر صلى الله عليه و آله را تنها مىگذاردند ، آيهء فوق نازل شد و اعلام كرد : در غير مورد ضرورت ، شايسته نيست همهء مسلمانان به سوى ميدان جنگ بروند ، ( بلكه گروهى در « مدينه » بمانند ، و معارف و احكام اسلام را از پيامبر صلى الله عليه و آله بياموزند ، و به دوستان مجاهدشان پس از بازگشت تعليم دهند ) . « 1 »
* * * همان مفسر بزرگ ، شأن نزول ديگرى به اين مضمون نيز نقل كرده است :
گروهى از ياران پيامبر صلى الله عليه و آله ، براى تبليغ اسلام به ميان قبائل باديهنشين رفتند ، باديهنشينان مقدم آنها را گرامى داشتند ، و به آنها نيكى كردند ، ولى بعضى به آنها ايراد گرفتند :
چرا پيامبر صلى الله عليه و آله را رها كرديد و به سراغ ما آمديد ، آنها از اين نظر ناراحت و افسرده شدند ، و به خدمت پيامبر صلى الله عليه و آله بازگشتند ، آيه نازل شد و برنامهء تبليغى آنها را تصويب كرد و از آنها رفع نگرانى شد . « 2 »
* * * شأن نزول سومى نيز ، در « تفسير تبيان » براى آيهء فوق نقل شده ، و آن اين كه :
باديهنشينان هنگامى كه مسلمان شدند ، براى فرا گرفتن احكام اسلام ، همگى به سوى « مدينه » حركت كردند ، و اين سبب بالا رفتن قيمت اجناس و ارزاق ، مشكلات و گرفتارىهاى ديگرى براى مسلمانان « مدينه » شد ، آيه نازل گرديد و به آنها دستور داد : لازم نيست همگى شهر و ديار خود را خالى كنند ، و براى فهم معارف اسلام به « مدينه » بيايند ، بلكه كافى است گروهى اين عمل را انجام دهند . « 3 »
هامش
( 1 ) « مجمع البيان » ، ذيل آيهء مورد بحث ؛ « بحار الانوار » ، ج 19 ، ص 156 ؛ « اسباب نزول الآيات » واحدى نيشابورى ، ص 179 ؛ « زاد المسير » ، ج 3 ، ص 351 .
( 2 ) « مجمع البيان » ، ذيل آيهء مورد بحث ؛ « بحار الانوار » ، ج 19 ، ص 156 ؛ « تفسير ابن كثير » ، ج 2 ، ص 415 ؛ « درّ المنثور » ، ج 3 ، ص 293 .
( 3 ) « التبيان » ، ج 5 ، ص 323 ، ذيل آيهء مورد بحث .