23 / 50
و ساختيم پسر مريم را و مادرش را نشانه و جاى داديم ايشان را به زمينى بلند خداوند استقرار و خداوند آبروان ( 50 )
23 / 51
( گفتيم ) اى پيغامبران بخوريد از اطعمهء پاكيزه و بكنيد كار نيكو هر آئينه من به آنچه مىكنيد داناام ( 51 )
23 / 52
و هر آئينه اينست ملت شما ملت يكتا و من پروردگار شماام پس بترسيد از من ( 52 )
23 / 53
پس متفرق ساختند امتان كار خود را در ميان خويش پاره پاره هر گروهى به آنچه نزديك اوست شادمان است ( 53 )
شرح
وَ جَعَلْنَا ابْنَ مَرْيَمَ وَ أُمَّهُ آيَةًو ساختيم ما قصّه پسر مريم يعنى عيسى عليه السلام و مادر او را حجتى بر قدرت ما يا هر يكى را آيتى ساختيم بر استدلال ، پسر را بهآنكه در مهد سخن گفت و مادر را به اين كه بىمساس بشرى چنان پسرى بزادوَ آوَيْناهُماو جاى داديم ما مادر و پسر را وقتى كه از يهود فرار گرفتند و باز آورديمإِلى رَبْوَةٍبسوى ربوه يعنى بلندى از زمين بيت المقدس يا دمشق يا رمله يا قسطنطين يا مصر و ربوه موضعى بودذاتِ قَرارٍ وَ مَعِينٍخداوند قرار يعنى مستقرى كه درو آرام گيرند و خداوند آبى طاهر و جارى در كشاف از ابو هريره نقل مىكند كه ملازم گيريد اين رمله فلسطين را كه آن ربوه است كه خداى در قرآن ياد كرده است آوردهاند كه مريم با پسر و پسرعم خود يوسف ع بن ماثان دوازده سال در ان موضع بسر بردند و طعام عيسى را بهاى ريسمان بوده كه مادرش مىريست و مىفروختيا أَيُّهَا الرُّسُلُخطاب با عيسى ع است بر سبيل تعظيم مىفرمايدكُلُوا مِنَ الطَّيِّباتِبخوريد از طعامهاى پاكيزه و حلالوَ اعْمَلُواو بكنيدصالِحاًكارهاى ستوده در قوت قلوب آورده كه اكل طيب را بر عمل صالح مقدم داشت زيرا كه او نتيجه آنست حضرت شيخ الاسلام قدس سره فرمود كه لقمه تخم عمل است و عمل برو هر چند تخم پاكيزهتر برش بهتر در مناهج آورده كه هر غذائى كه شرع آن را حلال داشته است حكم عدالت و استقامت شرع كه ميزان وحدت است درو سرايت كرده پس هر كه آن را تناول كند اثر عدالتى كه از حكم شرع به آن غذا همراه است در نفس و همه اعضا پديد آيد و حينئذ در اداى عبادت نرم و منقاد شوند ثم تلين جلودهم و قلوبهم الى ذكر اللّه اشارت برين است و هر چه شرع آن را حرام كرده يا وجه حلّيت آن مشتبه و پوشيده است حكم انحراف و مخالفت شرع با آن غذا و اگر همه يك لقمه باشد همراه بود و حينئذ حكم انحراف آن غذا بنفس و اعضاء سرايت كند و آثار طغيان و عصيان و ارتكاب مناهى و مباشرت اخلاق ردّيه بظهور رسد و در حديث آمده كه ان اللّه طيب لا يقبل الا طيبا صاحب روضة الانوار فرموده نظمدست دل از زمزم و كوثر بشوى * آب از سر چشمه تقوى بجوىلقمه كه در اصل نباشد حلال * زو نفتد مرد مگر در ضلالقطره باران تو چون صاف نيست * گوهر درياى تو شفاف نيستو گفتهاند يا ايها الرسل خطاب با جميع انبياء ع نه در يك دفعه ، چه ايشان در ازمنه مختلفه بودهاند بلكه بدان معنى كه هر يك از ايشان در زمان خود مخاطب بدين خطاب بودهاند پس همه در تحت اين خطاب داخل باشند و بعضى برآنند كه خطاب با حضرت پيغمبر است صلى اللّه عليه و سلّم او را بنام همه پيغمبران خواند زيرا كه سيّد همه است و ذات معلاى او جامع فضائل و كمالاتى كه با همه بوده مصرعه و قد جمع الرحمن فيك المفاخر مصرعه آنچه خوبان همه دارند تو تنها دارى در موضح فرموده كه خطاب به آن حضرت ص مىفرمايد كه امت عالىهمت خود را بگو كه حلالخوريد و عمل صالح كنيدإِنِّيبه درستى كه منبِما تَعْمَلُونَ عَلِيمٌبهآنچه شما مىكنيد دانااموَ إِنَّ هذِهِ أُمَّتُكُمْو به درستى كه اينست ملّت شما اى رسل كرامأُمَّةً واحِدَةًملتى يگانه در عقايد و اصول شرائع يا جماعت شما اى امت محمد عليه الصلاة و السّلام جماعتى متحداند و متفق بر ايمان و توحيدوَ أَنَا رَبُّكُمْو من آفريدگار شماامفَاتَّقُونِپس بترسيد از من در مخالفت كلمه توحيدفَتَقَطَّعُوا أَمْرَهُمْ بَيْنَهُمْ زُبُراًپس ببريدند و ساختند اهل كتاب كار دين خود را در ميان يكديگر پارها يعنى گروه گروه شدند و اختلاف كردندكُلُّ حِزْبٍ بِما لَدَيْهِمْ فَرِحُونَهر گروهى از ايشان بهآنچه نزديك ايشان است از دين شادان و نازان و اعتقاد كرده كه حق اينست .