أعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطانِ الرَّجيمِ
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ * الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ
[ رابطه حق و خلق ]
صحبت در اين بود كه اين
بِسْمِ اللَّهِ
متعلّق به چيست . چند احتمال بود كه عرض كرديم . و اساس فهم بعضى از اين مسائل اين است كه انسان رابطهء ما بين حق و خلق را بداند ، كه اين چه نحو رابطهاى است . البته ما به طور طوطىوار اكثراً يا با قدم برهان [ مىدانيم ] . آن قدم بالاترش مال كسان ديگر است .
اين ربط موجودات به حق تعالى اينطور نيست كه موجودى به يك موجود ديگرى ربط داشته باشد ، مثل ربط پدر به پسر ، پسر به پدر . اين ربطى است كه موجودى مستقل [ و ] موجودى مستقل ؛ رابطهاى هم بينشان هست . ربط شعاع شمس به شمس هم - با اين كه يك ربط بالاترى است - باز هم شعاع شمس با شمس يك غيريّتى دارد و يك ربطى است [ كه ] ربط موجودى به يك موجود ديگر است . ربط قواى نفس مجرّد به نفس هم يك ربط بالاتر از ربط شعاع شمس به شمس است ؛ لكن [ مع ذلك در ] ربط قوهء باصره به نفس ، قوهء سامعه به نفس ، باز يك نحو تغايرى ( كثرتى ) هست . و اما ربط موجودات به مبدأ وجود ( به حق تعالى ) را نمىشود از هيچ يك از اين انواع ربطى كه عرض كردم حساب كرد .