آخرين شرايع آسمانى به بشريت عرضه نموده است .
فرهنگى كه واقعيات مسائل انسانى را مد نظر دارد و هر چيز را در جاى خود قرار مىدهد و به هر چيز در جايگاه خود بها مىدهد ، ماديات را در جاى خود و معنويات را نيز در جاى متناسب خود ، و هرگز در شريعت اسلام به پندار پرداختن به معاد معاش را نتوان مختل كرد و نيز براى تأمين معيشت دنيوى معاد را نمىتوان تباه ساخت .
در فرهنگ اسلامى ، هدف ساختن دنيائى است سالم و جامعهاى مترقى به شيوه توسعه نيكىها و پيشگيرى منكرات و زشتىها وقتى امتى اين چنين بودند آنان امتى هستند نمونه و بهترين و اين است هدف از آيهء مورد بحث .
و - اذيت و آزار مسلمين توسط كفار :
از جملهء امورى كه در زمينهء مسائل سياسى و روابط بين الملل در قرآن آمده موضوع اذيت و آزار كفار است نسبت به مسلمين كه خداوند به مسلمانان دلدارى مىدهد و اين اذيت را ناچيز مىشمارد و بدينوسيله مسلمانان را قوّت قلب مىبخشد .
در آيه 111 سورهء آل عمران آمده :
لَنْ يَضُرُّوكُمْ إِلَّا أَذىً وَ إِنْ يُقاتِلُوكُمْ يُوَلُّوكُمُ الْأَدْبارَ ثُمَّ لا يُنْصَرُونَ
. « 16 » ترجمه : هرگز به شما ضرر و زيان نمىتوانند بزنند جز آزار و اذيتى ( اندك ) و اگر با شما پيكار كنند و كشتار نمايند پشت مىكنند و سپس ابدا يارى نمىشوند .
در اين كه استثناء اذيت از ضرر كه بالاخره آن هم يك نوع ضرر است چگونه بايد توجيه و معنى شود ؟ دانشمندان نظراتى ابراز داشتهاند :
منظور از اذى ، آزار و ضرر و زيانى است .
منظور از اذى ، اذيت و ضرر اندك است .
منظور از اذى ، آزارى است كه مسلمين از وضع بد كفار مىبينند و رنجى است كه از حالت نابهنجار آنان احساس مىكنند .
اين آيه وعدهاى است از خداوند براى مسلمين كه كفار در مقام جنگ با آنان ، به پيروزى نخواهند رسيد فقط در اين ميان مىتوانند صدمه و آزارى از قبيل دشنام ، بدگوئى ، تهديد و امثال آن در باره ايشان انجام دهند و بس و از بعد نظامى و جنگى بهر حال قوت و برترى از آن مسلمانان است و ضعف و سستى از آن كفار ، پس مسلمانان نهراسند و دل قوى
هامش
( 16 ) - حقائق التأويل ص 225 .