اين جريان تاريخى ، براى ما درس بسيار مفيدى مىتواند باشد و مع الأسف ، غفلت مسلمانان در طول چند قرن و به اجرا در نيامدن اين حكم و قانون مترقى توسط ايشان ، كشورهاى اسلامى را امروزه در وضعى كه قرار داده كه شايد نيازى به توضيح نباشد .
آرى وضعيت رقت بار كشورهاى اسلامى از حيث نظامى ، سياسى ، فرهنگى و حتى اقتصادى ، خود معلول همين بى توجهى به اين قانون سياسى و عرف ديپلماسى اسلامى است كه اسلام براى خود عرف ديپلماسى خاصى دارد و هرگز تسليم عرف ديپلماسى ديكته شده از سوى غرب استعمارگر و يا شرق سلطهگر نمىباشد .
بهر حال امروزه بسيارى از كشورهاى اسلامى ( عربى و غير عربى ) زير سلطهء فرهنگى ، سياسى و حتى نظامى كفار قرار گرفته و تحت حاكميت مزدورانى اداره مىشوند كه در آغوش غرب كفر پيشه دوره گذرانده و كاملا به كيش و آئين كفر و شرك گرويدهاند و خودباخته و كانونى از عقدههاى روانى به كشورهاى اسلامى برگشته و بر حاكميت جور نشستهاند و اگر مسلمانان از اين دستور سياسى اجتماعى آئين اسلام الهام بگيرند و در نوع رابطه با كفار تجديد نظر نمايند بى شك وضع اين كشورها در بعد مديريت سياسى فرق خواهد كرد .
ج - وحدت پيروان اديان الهى :
از دروس اساسى اسلامى در بعد اخلاق اجتماعى و حتى رفتار سياسى ، يگانه پرستى و اطاعت فقط از پروردگار متعال است .
زيرا اسلام از انسانها مىخواهد كه تنها خدا را بپرستند و فقط در برابر عظمت او خاضع باشند و جز او از ديگرى اطاعت نكنند ، و فرمان نبرند و بدين وسيله امت واحد موحّد را بوجود آورند . اما ، جز خدا ، كه ممكن است اطاعت شوند دو گروه بيش نيستند اول انبياء و مردان خدائىاند كه راه الهى را در پيش دارند و از خود چيزى ندارند و به سوى شخص خود دعوت نمىكنند ، بى شك اطاعت از چنين مردانى اطاعت از خداست و ابدا با روح توحيد عبادى منافات ندارد . ليكن كسانى كه راهى جدا از راه خدا دارند و در مسيرى ضد مسير الهى گام بر مىدارند و مردم را به سوى خود دعوت مىكنند اينان همان طاغوتها هستند و بزرگداشت آنها و تعظيم در برابر ايشان نوعى شرك است و پرستش غير خدا محسوب مىشود .
سيد بزرگوار علامه رضى در اين جا آيهء 64 سورهء آل عمران را عنوان مىكند .
قُلْ يا أَهْلَ الْكِتابِ تَعالَوْا إِلى كَلِمَةٍ سَواءٍ بَيْنَنا وَ بَيْنَكُمْ أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَ لا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئاً وَ لا يَتَّخِذَ بَعْضُنا بَعْضاً أَرْباباً مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ