همان غرض و مناسبت معنوى را كه در دو سوره « الم » و سوره « ص » ديده مىشود ادراك مىكنيم و از مجموع اينها اجمالا مىفهميم كه حروف مقطعه يك نحو ارتباط و سنخيتى با معانى و مقاصد سورهها دارند ، امّا چگونگى كيفيت اين ارتباط و تفسير و توضيح آن هنوز خوب روشن نگشته ولى اميدواريم خداوند متعال اين حقيقت را بهدست ما روشن كرده ، راهنمايى كند . . . » « 1 »
* آيا برزخ براى عموم است ؟
شخصى از علّامه پرسيد آيا عالم برزخ براى عموم افراد است يا براى افراد كامل در ايمان و يا فرورفته در كفر ؟
علّامه پاسخ داده بود « 2 » : در بعضى روايات اين معنا هست كه برزخ مختص كسانى است كه كامل شدهاند ، خلاصه به كمّلين آنها يا به آنهايى كه به تعبير مخصوص ايمان را كامل كرده و نيز كسى كه كافر كامل است ، برزخ مال اين دو دست است و دستهء سوم كسانى هستند كه اينگونه نمىباشد ، پس برزخى ندارند و در بعضى روايات ديگر داريم كه برزخ به كاملين در كفر و ايمان اختصاص ندارد ، همه در برزخ شريكند و همهء افراد بايد پس از مرگ ، عالم برزخ را طى كنند و از آنجا رد شوند به سوى قيامت « 3 » .
هامش
( 1 ) مجموعه مقالات و . . . ، استاد علّامه سيد محمد حسين طباطبايى ، ج 1 ص 325 - 328 . مندرج در « جرعههاى جانبخش » ، ص 231 و 232 .
( 2 ) در اين مورد نگاه كنيد به رسالهء حيات پس از مرگ علّامه طباطبايى و نيز تفسير الميزان ذيل توضيح آيات 153 - 157 سورهء بقره .
( 3 ) جرعههاى جانبخش ، ص 402 .