كار جاهلان و ارباب غرض است . افكار و آراء كسروى به خودى خود اهميتى نداشت و مشتى سخنان سطحى تقليدى بود اما تجدد كموبيش با همين سطحيت به كشور ما آمده بود و بسط مىيافت .
ممكن بود كسى در آراء كسروى نظر كند و چون آن را جدى و قابل اعتنا نمىداند از آن ذكرى نكند و حتى آن را براى ردكردن قابل و لايق نداند . ولى بحث در آراء كسروى نبود بلكه ظهور كسرويت نشانهء رواج و شيوع نوعى ظاهربينى و قشريت ضد دين بود و بسط و نشر اين قشريت براى دين خطر بزرگ بود ، زيرا با نشر و بسط قشريت زمينه براى قبول ايدئولوژىها و شبه فلسفههاى ديگر مهيا مىشد و منجمله ماترياليسم هم جائى پيدا مىكرد و مهمتر آنكه اين قشريت كار قدرتهاى استعمارى و استكبارى را آسان مىكرد چنان كه اين قدرتها در جائى كه نمىتوانستند صريحا دعوت به تقليد از آداب كوچه و بازار اروپا بكنند گاهى به اين تجددزدگى و پيروى از قشر و پوسته ادب اروپائى رنگ دينى مىدادند و در جائى كه اين امر ميسر نمىشد دين را به قشريت مبدل مىكردند .
من امسال توفيق زيارت بيت اللّه الحرام را پيدا كردم ، و چون طلبهء فلسفه هستم قهرا به در و ديوار و اطراف مكهء مكرمه و مدينهء منوره و به اسامى خيابانها و نحوهء زندگى مردم و . . .
با نظر پرسش نگاه كردم . در عربستان مذهب رسمى شاخهاى از مذهب حنبلى است كه محمد بن عبد الوهاب با رجوع به ابن تيميه آن را ساخته و پرداخته و به مذهب وهابى معروف است . مىدانيم كه ابن تيميه از مخالفان سرسخت فلسفه بود . ابن تيميه و شاگردش ابن قيم جوزيه منطق را هم زندقه مىدانستند ولى به نظر ايشان اشكال تنها در منطق نبود ؛ بلكه در علم الهى يونانى بود . آنها مىگفتند كه بر خلاف تصور رايج ، منطق تابع علم و متافيزيك يونانى است نه آنكه منطق صورت صرف باشد و علم از اين صورت
يادنامه علامه طباطبائى ( فارسى ) — صفحة 35
مساهمون: مؤسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگى
ص٣٥