چكيده
عقل داراى چهار مرتبه است :
1 - عقل هيولانى : در اين مرتبه ، عقل نسبت به همهء معقولات بالقّوه است ؛
2 - عقل بالملكه : در اين مرتبه ، عقل تصورات و تصديقات بديهى را تعقل مىكند ؛
3 - عقل بالفعل : در اين مرتبه ، عقل مطالب نظرى را با وساطت علوم بديهى تعقل مىكند ؛
4 - عقل بالمستفاد : در اين مرتبه ، عقل تمام آنچه را به دست آورده ، اعم از معقولات بديهى و نظرى ، تعقل مىكند و به همهء آنها التفات و توجّه دارد .
منابع بيشتر براى مطالعه
شرح منظومه ، طبيعيات ، غرر فى العقل النظرى و العقل العملى .
پرسش
1 - مراتب عقل را نام ببريد .
2 - تفاوت تقسيمى كه در اين فصل آمده است با تقسيمى كه در فصل گذشته بيان شده در چيست ؟ توضيح دهيد .
3 - عقل بالقّوه ( هيولانى ) و عقل بالملكه را تعريف و تفاوت ميان آن دو را بيان كنيد .
4 - عقل بالفعل و مستفاد را تعريف و تفاوت ميان آن دو را بيان كنيد .
هامش
- در اين مرتبه ، عقل به مقامى رسيده كه همهء علوم كسب شده بالفعل در آن حاضرند و عقل به همهء آنها التفات و توجّه دارد و آن را عقل مستفاد مىگويند ، زيرا عقل در اين مرتبه علوم خود را از عقل فعّال استفاده مىكند . مؤلف در كتاب نهاية الحكمه بر اين مطلب تصريح دارند كه انسان هنگامىكه به اين مقام مىرسد تجرّدش تام شده و تدبير بدن او را از ادراك معقولات مشغول نسازد . ( نهاية الحكمه ، فصل دوازدهم ، مرحله يازدهم ) .