چكيده
براهين استحالهء تسلسل
1 - برهان وسط و طرف
الف ) هرگاه يك يا چند عضو از سلسلهء علىّ و معلولى ، هم علت باشد و هم معلول ، آن عضو يا اعضا وسط خواهد بود ؛
ب ) تحقق وسط بدون طرف ، محال است ( زيرا وسط يعنى چيزى كه ميان دو طرف است و تحقق وسط بدون طرف ، يعنى تحقق چيزى كه در عين حال كه وسط است وسط نباشد ) ؛
ج ) وقوع تسلسل در ناحيهء علل مستلزم آن است كه مجموعهء اعضاى آن سلسله به استثناى معلول اخير ، وسط بدون طرف باشد .
پس وقوع تسلسل در سلسلهء علل محال است .
2 - برهان دوم مبتنى بر دو اصل است :
الف ) وجود معلول نسبت به علتش يك وجود رابط است .
ب ) وجود رابط بدون وجود مستقل ، امكان تحقق ندارد .
با توجّه به اين دو اصل اگر سلسلهء علل ، غيرمتناهى باشد همهء اعضاى آن سلسله وجودشان رابط خواهد بود بدون آنكه وجود مستقلى تحقق داشته باشد كه به آنها قوام دهد در حالى كه وجود رابط بدون وجود مستقل كه قائم به آن باشد امكان تحقق ندارد .
در سايه سار حكمت ، شرح و توضيح بدايه الحكمه ( فارسى ) — صفحة 239
مساهمون: محمد حسين آخوندى
ص٢٣٩