خاتمة
من خواصّ الجوهر : أنّه لا تضادّ فيه ، لأنّ من شرط التّضادّ تحقّق موضوع يعتوره الضّدّان ، و لا موضوع للجوهر .
چكيده
اثبات نفس متوقف بر اثبات سه ويژگى است :
الف ) اثبات تجرّد نفس
اين برهان مبتنى بر تجرد پديدههاى نفسانى است كه مستلزم تجرد موضوع آنها ( نفس ) است . انسان داراى علم و ادراك است و علم و ادراك يك پديدهء مجرد از ماده است ( در بخش يازدهم مورد بحث قرار خواهد گرفت ) .
حضور يك پديدهء مجرّد تنها براى موجودى كه خودش مجرّد است امكانپذير است ، لذا در ما انسانها يك موجود مجرد از مادّه تحقّق دارد كه درواقع حقيقت ما را آن تشكيل مىدهد .
ب ) اثبات جوهر بودن نفس
زيرا اين موجود مجرد ، صورت نوعيّه است ( صورت يك نوع جوهرى است ) و صورت جوهر لزوما جوهر است .
ج ) اثبات تعلق فعلى داشتن نفس به ماده
اين يك امر بديهى است ، زيرا اين نفس به واسطه اندام و اعضاى بدن كار مىكند و هم از بدن متأثر مىشود و بهطور كلى مستقيما تدبير و اداره بدن را عهدهدار است .