و ( 1 ) الجواب : أنّه سيأتي في مرحلة القوّة و الفعل : أنّ تبدّل الصّور في الجواهر المّاديّة ليس بالكون و الفساد و بطلان صورة و حدوث اخرى ، بل الصّور المتبدّلة موجودة بوجود واحد سيّال يتحرّك الجوهر المادّيّ فيه ، و كلّ واحد منها حدّ من حدود هذه الحركة الجوهريّة ، فهي موجودة متّصلة واحدة بالخصوص ، و إن كانت وحدة مبهمة تناسب إبهام ذات المادّة الّتي هي قوّة محضة . و قولنا : إنّ صورة مّا واحدة بالعموم شريكة العلّة للمادّة ، إنّما هو باعتبار ما يطرأ عليها من الكثرة بالانقسام .
چكيده
بيان اجمالى نيازمندى مادّه و صورت به يكديگر :
الف - تركيب ميان مادّه و صورت تركيبى حقيقى است ؛
ب - اجزاى مركب حقيقى نيازمند به يكديگرند .
بيان تفصيلى نيازمندى مادّه و صورت به يكديگر
الف - نيازمندى صورت به ماده
اوّلا : در تعيين نوعى طبق قاعدهء كلّى « كلّ حادث زمانىّ مسبوق بقوّة و مادّة تحملها » كه هرموجود حادثى مسبوق به قوه و استعداد و مادهاى است كه حامل اين قوه و استعداد باشد ، لذا براى تحقق صورتى خاص بايد استعداد آن صورت قبلا تحقق داشته باشد و از طرفى ، استعداد و قوه يك صورت ، يك عرض است و نيازمند به جوهرى است كه به آن قائم باشد و اين جوهر كه محلّ قوا و استعداد است همان مادّه است .
ثانيا : در تشخّص فردى براى آنكه صورت ، وجود شخصى به خود گرفته و در قالب فرد خاصى از ماهيت درآيد نيازمند به ماده است ، زيرا وجود شخصى صورت ملازم با عوارضى ، مانند شكل و وضع و . . . است و عروض اين عوارض بر فرد خارجى صورت نيازمند مادهاى است كه قوهء پذيرش آن عوارض را در خود داشته باشد .
هامش
( 1 ) - حكماى مشاء در پاسخ گفتهاند اين اشكالات در فرضى است كه صورت ، علّت تامّه يا علّت فاعلى ماده باشد ، در حالى كه به عقيدهء ما علّت فاعلى ، يك موجود مجرد مفارق است و صورت تنها يك نحوهء مشاركت با آن فاعل مجرد دارد ؛ فقط شرط وجود ماده است .