چكيده
نوع ، ماهيت تام و كاملى است كه آثار حقيقى خاصى بر آن مترتّب مىشود از آن جهت كه يك ماهيت تام است .
اجزاى ذاتى يك نوع بر دو قسماند : معانى ذاتى مشترك ميان چند نوع ، يعنى جنس و معناى ذاتى مختص به يك نوع ، يعنى : فصل .
هريك از جنس و فصل به دو قسم قريب و بعيد تقسيم مىشوند .
هريك از جنس و نوع به سه قسم تقسيم مىشود : عالى ، متوسط و سافل .
معناى مشترك ميان چند ماهيت ممكن است دوگونه اعتبار شود :
الف ) به شرط لا : آنكه ماهيت مشترك ميان چند نوع را به صورت ماهيت تام و مستقل تعقل كنيم . ماهيت ذكر شده را ماده مىناميم .
ب ) لا به شرط : آنكه ماهيت مشترك ميان چند نوع را به عنوان يك ماهيت مبهم و غيرمتحصل در نظر بگيريم . در اين اعتبار ، ماهيت مشترك را جنس مىناميم .
ناطق از آن جهت كه به مفهوم مبهم حيوان تحصّل مىدهد فصل انسان مىباشد و به اعتبار آنكه يك مفهوم تام است و به صورت مستقل لحاظ مىشود صورت است .
نتايج بحثهاى گذشته
1 - اتحاد جنس و فصل با نوع : اگر نوع را به صورت مبهم لحاظ كنيم همان جنس خواهد بود و اگر به حيثيت تعيّن آن نظر كنيم فصل خواهد بود ؛
2 - حمل جنس و فصل بر نوع : حمل اوّلى است وقتى گفته شود جنس همان نوع است كه حيثيت ابهامش لحاظ شده و نتيجهاش آن است كه جنس بر نوع حمل مىشود و آن هم حمل اوّلى است ، و وقتى فصل همان نوع باشد به تحصل ذهنى آن ، يعنى فصل بر نوع حمل مىشود آن هم حمل اوّلىّ ؛
3 - امتناع تحقق دو جنس يا دو فصل در يك مرتبه براى يك نوع : يك نوع مىتواند اجناس و فصول متعدد در طول يكديگر داشته باشد نه در عرض هم و گرنه لازم مىآيد
در سايه سار حكمت ، شرح و توضيح بدايه الحكمه ( فارسى ) — صفحة 158
مساهمون: محمد حسين آخوندى
ص١٥٨