زيد بن ثابت كه يكى از آن چهار نفر در حديث انس است و متصدى جمع آورى قرآن هم در جمع اول و هم در جمع دوم بوده است ، تصريح مىكند كه حافظ تمام آيات قرآن نبوده است .
نظير كلام زيد بن ثابت ، كلامى است كه الاتقان از ابن اشته در كتاب المصاحف به سند صحيح از محمد بن سيرين نقل مىكند كه گفت : ابو بكر از دنيا رفت و قرآن را جمع نكرد ، و همچنين عمر كشته شد درحالىكه قرآن را جمع نكرده بود « 1 » .
و اما اينكه گفت : بالفرض ظاهر اين روايت را بپذيريم از كجا معلوم است كه واقع امر هم همينطور بوده باشد ؟ بايد از او پرسيد : اگر واقع امر معلوم نيست آنطور باشد كه انس گفته ، از كجا آنطور باشد كه تو مىگويى و حال آنكه شواهد همه بر خلاف سخن تو شهادت مىدهند ؟
و اينكه گفت : بلكه اگر همه را همه حفظ داشته باشند هرچند كه به نحو توزيع باشد در تحقق تواتر كافى است ، مغالطهاى واضح است ، زيرا چنين لفظى تنها اين معنا را به تواتر ثابت مىكند كه مجموع قرآن به تواتر نقل شده ، و اما اينكه يكيك آيات قرآنى با حفظ موضع و ترتيبش به تواتر ثابت شده باشد مطلبى بدون دليل است .
در الاتقان از بغوى نقل كرده كه در كتاب شرح السنة گفته است : آنچه ما بين دو جلد قرآن است اصحاب رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله جمع كردند ، و اين همان قرآنى است كه به رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله نازل شده ، بدون اينكه چيزى بر آن اضافه و يا از آن كم كرده باشند ، چون مىترسيدند اگر ننويسند با از دنيا رفتن حافظان از بين
هامش
( 1 ) . الاتقان : 1 / 70 .