سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ »
استدلال مىكنند كه افطار كردن هنگامى كه به خاطر مسافرت يا بيمارى باشد جايز است و حرام نيست نتيجتا مريض و مسافر بين روزه گرفتن و افطار كردن مخيّر هستند . « 132 » و لذا اين تقدير را در آيه در نظر گرفتهاند :
« فمن كان مريضا او على سفر فافطر فعدّة من ايّام اخر » « 133 » .
علّامه اين گفتار كه : افطار كردن در هنگام مسافرت يا بيمارى واجب است و جايز نيست ، را پذيرفته و در توضيح آن چنين استدلال مىكند :
1 - آيهء :
« فَمَنْ كانَ مِنْكُمْ مَرِيضاً أَوْ عَلى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ »
متفرّع بر ابتداى آيه است كه مىفرمايد :
( كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ )
و نيز متفرّع بر جملهء
« أَيَّاماً مَعْدُوداتٍ )
مىباشد يعنى روزه بر شما واجب شده و تعداد روزهها هم در حكم وجوب ، مورد نظر قرار گرفته است و همچنانكه از اصل وجوب روزه صرفنظر نمىشود ، از تعداد روزهها نيز اغماض نخواهد شد . پس اگر عارضهاى ( همانند بيمارى و مسافرت ) رخ دهد كه حكم وجوب روزه را از اين ايّام معيّن بردارد ، آن عارض موجب صرفنظر كردن و دست برداشتن از روزه در روزهاى ديگر در غير ماه رمضان نمىگردد .
هامش
( 132 ) - قرطبى گويد : علماء در اين مسئله كه هنگام مسافرت افطار كردن بهتر است يا روزه گرفتن اختلاف نظر دارند . در بعضى روايات كه از مالك و شافعى نقل شده آمده است : ( روزه گرفتن براى كسى كه قدرت آن را داشته باشد ، بهتر است ) . و مذهب مالك عمدتا و نيز مذهب شافعى تخيير است ، شافعى پيروانش مىگويند : مكلف در اين مسئله مخيّر است و بيش از اين تفصيل ندادهاند . همچنين ابن علّيه با استناد به حديث انس ، تخيير را پذيرفته است . انس مىگويد : با پيامبر اكرم ( ص ) در ماه رمضان مسافرت مىكرديم عدهاى روزهدار بودند و عدهاى ديگر مفطر ، نه روزهدار بر مفطر ايراد مىكرد و نه مفطر بر روزهدار عيب مىگرفت . اين حديث را مالك و بخارى و مسلم نقل كردهاند .
از عثمان بن ابو العاص ثقفى و انس بن مالك روايت شده : روزه گرفتن در هنگام مسافرت براى كسى كه توانائى آن را داشته باشد بهتر است . ابو حنيفه و پيروانش نيز بدين حكم گردن نهادهاند . از ابن عمر و ابن عباس روايت شده كه :
تخيير افضل است . همين گفته از سعيد بن مسيب و شعبى و عمر بن عبد العزيز و مجاهد و قتاده و اوزاعى و احمد و اسحاق نقل شده است . همه اينها در ترجيح افطار هنگام مسافرت به اين آيه استدلال مىكنند .( يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَ لا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ ). ( بقره / 185 ) . جامع لاحكام القرآن : 2 / 280 .
( 133 ) - قرطبى مىگويد : در آيهء :« فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ »حذفى وجود دارد ، بعبارتى اصل اين آيه چنين بوده است : « من يكن مريضا او على سفر فأفطر فليقض » . ( در واقع فأفطر در تقدير است ) . يعنى كسى كه بيمار يا در حال مسافرت است افطار كند و در غير ماه رمضان روزهها را قضا نمايد . ن . ك : الجامع لأحكام القرآن : 2 / 281 .