ج - اين سوره از آغاز و انجامش و از زمينهاى كه همهء آياتش دارد برمىآيد كه در اين مقام است كه غرض آيات قرآنى را با همهء كثرت و تشتتى كه در آنها است بيان نموده از مضامين همهء آنها خلاصهگيرى كند .
و خاطرنشان مىسازد كه اساس و جان تمامى معارف مختلفى كه آيات قرآنى متضمن آن است يك حقيقت است .
اگر قرآن كريم سخن از معارف الهى و يا فضائل اخلاقى و يا احكامى دربارهء كليات عبادات و معاملات و سياسات و . . . ، اوصاف خلايقى از قبيل : عرش ، كرسى ، لوح ، قلم ، آسمان ، زمين ، فرشتگان ، جنّ ، شيطانها ، گياهان ، حيوانات و انسانها ، آغاز و انجام خلقت ، قيامت ، برزخ ، بهشت و جهنّم ، نعمت و نقمت ، وعده و وعيد ، انذار و بشير ، . . . دارد ، همه اينها بر آن يك حقيقت تكيه دارد و آن حقيقت چون روح در تمامى آن معارف جريان يافته و آن يك حقيقت ، اصل و همهء اينها شاخه و برگ آنند ، آن حقيقت زير بناى همهء اين مواردى است كه دين خدا را تشكيل مىدهند ، و آن يك حقيقت عبارت است از توحيد حقتعالى ، كه اسلام و قرآن معرفى كرده است .
پس ، اين سوره همهء معارف قرآنى را نخست در چهار آيهء اوّل سوره بهطور اجمال ذكر نموده ، سپس در طول سوره به تفصيل آن پرداخته ؛ البته آن تفصيل را در قالب انذار و تبشير ريخته ، انذار و تبشيرى كه با ذكر سنت جارى خدا در بندگان و ايراد اخبار امتهاى گذشته و داستان اقوام نوح و هود و صالح و لوط
با علامه در الميزان ( فارسى ) — صفحة 803
مساهمون: مراد على شمس
ص٨٠٣