تخطي إلى المحتوى الرئيسي

با علامه در الميزان ( فارسى ) — صفحة 703

مساهمون:

ص٧٠٣
دقت در آيات صدر سوره استفاده مىشود . و امّا هشتاد و هشت آيهء بقيه اين سوره ، به خاطر اتصال و ارتباطى كه در آنها است از سياقش چنين برمىآيد كه در اوائل هجرت نازل شده باشد . و بر اين مبنا مىتوان گفت اين سوره از اول تا آخر پشت سر هم و يا نزديك به هم نازل شده است . و ليكن بعد از بررسىهاى به عمل آمده انصاف اين است كه آيهء
« وَ الَّذِينَ هاجَرُوا »
تا آخر آيهء بعديش و آيهء
« مَنْ كَفَرَ بِاللَّهِ مِنْ بَعْدِ إِيمانِهِ . . . »
و پاره‌اى آيات بعد از آن و نيز آيهء
« وَ إِنْ عاقَبْتُمْ فَعاقِبُوا . . . »
و دو آيه بعدى آن مدنى هستند ، و به شهادت سياقى كه دارند در مدينه نازل شده‌اند و بقيه آن به مكى بودن بيشتر شباهت دارند تا مدنى بودن ، و اين نظريه هرچند كه با روايات سازگار نيست و ليكن سياق شاهد آنست ، و سياق آيه قرآن سزاوارتر به پذيرفتن است تا روايات وارده دربارهء آن . و غرضى كه به منزل جامع ذيل سوره است امر به صبر و وعد حسن بر صبر در راه خداست . و غرض سوره خبر دادن به نزديك شدن امر خداست كه عبارتست از : غلبه دين حق بر كفار ، كه خداى تعالى اين معنا را با بيان اينكه : « تنها خداى تعالى إله معبود است نه ديگرى چون تدبير عالم مانند خلقتش قائم به او است و نيز همه نعمت‌ها به او منته مىگردد و هيچ‌يك از آنها مصنوع غير او نيست »