و ظفر اخروى در چهار چيز خلاصه مىشود : بقايى كه فنا نداشته باشد ، غنايى كه دستخوش فقر نشود ، عزتى كه آميخته با ذلت نباشد و عملى كه مشوب با جهل نباشد ، و به همين جهت گفتهاند : « عيشى جز عيش آخرت نيست » . « 1 »
پس اگر دستيابى به سعادت را فلاح خواندهاند ، به اين عنايت است كه موانع را شكافته ، كنار مىزند و رخسار مطلوب را نشان مىدهد . « 2 »
( * * ) فلسفه ( و كلام )
س 1039 - چه تفاوتى بين مباحث « فلسفى » و مباحث « كلامى » وجود دارد ؟
ج - فلسفه بحثش در پيرامون حقائق است و استدلالش نيز با برهان است ، كه از مقدماتى مسلّم و يقينى تركيب مىيابد ، ولى علم كلام بحثش اعمّ از مسائل حقيقى و اعتبارى است ، و استدلالى هم كه مىكند به ادلّهاى است كه اعمّ از يقينى و غيريقينى است ، پس بين اين دو فنّ از زمين تا آسمان فرق هست .
علم كلام در اين صدد است كه آنچه مسلّم و مشهور است را مستدل نموده و با ذكر دليل اثبات نمايد ، ولى در بحثهاى فلسفى قياسها برهانى است يعنى از يك سرى مقدّمات بديهى تشكيل مىشود ، چون فلسفه در اين صدد است
هامش
( 1 ) . مفردات راغب ؛ ماده « فلح » .
( 2 ) . الميزان ؛ ج 15 ، ص 4 .