ج - آنچه به ذهن ما - كه با افكار تجربى جامعه خودمان مأنوس است - مىرسد اين است كه عكس العملها فقط به خود عامل كار برمىگردد « 1 » ولى آياتى ديگر « 2 » از قرآن مجيد هستند كه دلالت دارند كه دائره مكافات و بازگشت اعمال از اين وسيعتر است ، يعنى كار نيك و بد انسان ممكن است حتى در بازماندگان و تبار او نيز اثر بگذارد . « 3 »
س 998 - آيا ممكن است انسانى حق را باطل و باطل را حق پنداشته و به آن عمل كند ، ليكن در عين حال فطرتش سالم و محفوظ باشد ؟
ج - انسان تا زمانى كه در مسير فطرت راه مىرود و بر طبق نواميس خلقت قدم برمىدارد حق را حق و سعادت را سعادت و خلاصه هرچيز را آنطور كه هست مىبيند ، و درنتيجه جز در برابر حق گردن نمىنهد ، و جز براى راستى و درستى خاضع نمىشود .
اين فطرت آدمى است كه اگر توفيق هم رفيق شد و انسان به راه هدايت افتاد سعى مىكند تمامى مقاصد خود را با مصداق حقيقيش تطبيق دهد ، مثلا در عبادت كه يكى از مقاصد او است جز خدا را كه مطلوب و مقصود حقيقى او
هامش
( 1 ) . ر . ك : سورهء فصلت ، آيهء 46 ؛ سورهء زلزال ، آيهء 8 ؛ سورهء يوسف ، آيهء 90 ؛ سورهء حج ، آيهء 9 ؛ سورهء شورى ، آيهء 30 .
( 2 ) . ر . ك : سورهء كهف ، آيهء 82 . سورهء نساء ، آيهء 9 .
( 3 ) . الميزان ( 40 جلدى ) ؛ ج 8 ، ص 8 .