است انتزاعى جلوتر از منشأ انتزاعيش يعنى فعل تحقق يابد ، و تازه به اين حدّ هم قناعت ننموده حتى از صاحب فعل هم جلوتر بيفتد ، و قبل از صاحب فعل ، تحقق داشته باشد و در صاحب فعل اثر بگذارد .
[ پس ، ] هيچ چيزى نمىتواند در خدا حكم كند ، و خداى تعالى را محكوم خود سازد ، و غير خدا هرچه كه فرض شود اگر داراى واقعيت باشد - نه صرف اعتبار - مخلوق خدا و تحت تدبير خدا است ؛ آرى :
« إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ »
« 1 » و
« اللَّهُ خالِقُ كُلِّ شَيْءٍ »
« 2 » ، حكم منحصرا كار خدا است ، غير او حاكمى نيست تا در او حكم كند و اثر بگذارد ، و غير او هرچه كه فرض شود مخلوق او است . « 3 »
س 573 - آيا فعل خداى تعالى تدريجى است ؟
ج - خير ، از آيات
« إِنَّما أَمْرُهُ إِذا أَرادَ شَيْئاً أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ ،
امر او تنها چنين است كه وقتى اراده چيزى كند ، بگويد : بباش ، و او موجود شود » . « 4 »
و
« وَ ما أَمْرُنا إِلَّا واحِدَةٌ كَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ ،
امر ما جز يكى آن هم مانند چشم بر هم زدن نمىباشد » « 5 » و
« بَدِيعُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ إِذا قَضى أَمْراً فَإِنَّما يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ ،
او كسى است كه آسمانها و زمين را بدون الگو آفريده و چون قضاى امر براند تنها مىگويد بباش و آن امر بدون درنگ هست مىشود » . « 6 »
نكتهاى كه استفاده مىشود اين است كه ، فعل خداى تعالى تدريجى نيست ، و از همين تدريجى نبودن فعل خدا اين نكته استفاده مىگردد كه موجودات
هامش
( 1 ) . سورهء انعام ، آيهء 57 ؛ سورهء يوسف ، آيات 40 و 67 .
( 2 ) . سورهء رعد ، آيهء 16 ؛ سورهء زمر ، آيهء 62 .
( 3 ) . الميزان ؛ ج 10 ، ص 228 . [ با تصرف ]
( 4 ) . سورهء يس ، آيهء 82 .
( 5 ) . سورهء قمر ، آيهء 50 .
( 6 ) . سورهء بقره ، آيهء 117 .