صحيح است آن را به اوصافى وصف كنيم ، مثلا بگوييم اللّه ، رحمان و رحيم است ؛ ولى صحيح نيست بگوييم رحمان ، اللّه و رحيم است همچنانكه در خود قرآن كريم هم معاملهء علميت با آن شده و مكرر فرموده :
« بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ ، *
به نام خدايى كه اين صفت دارد : رحمان و رحيم است » . « 1 »
س 568 - با توجه به آيات قرآنى ، براى خداوند چند گونه اراده مىتوان قائل شد ؟
ج - براى خداوند دو اراده است : 1 - ارادهء تكوينى كه غير قابل تخلّف است .
2 - ارادهء تشريعى كه ممكن است هم عصيان شود و هم اطاعت گردد . « 2 »
س 569 - چرا بشر نمىتواند به كنه ارادهء الهى احاطه يابد و يا پى ببرد ؟
ج - در پاسخ مىگوييم : اراده از صفات فعل است نه از صفات ذات ، صفتى است مانند خالقيت و رازقيت و امثال آنكه از فعل خدا انتزاع مىشود . و آنكه دست بشر به آن نمىرسد ذات متعاليه خدا است ، همچنانكه خودش در كلام مجيدش فرمود :
« وَ لا يُحِيطُونَ بِهِ عِلْماً ،
احاطه علمى به او نمىيابند » « 3 »
پس اراده صفتى است كه از فعل خدا انتزاع مىشود ، و آن فعل عبارت است از « ايجاد » كه با وجود هرچيزى متحد است ، و عبارت است از كلمهء « كن » يعنى ملكوت اشياء ، كه در آيهء 83 سورهء يس :
« فَسُبْحانَ الَّذِي بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ »
آمده است و همچنين در آيهء 75 سورهء انعام صريحا فرموده : ملكوت خود را به ابراهيم نشان داديم و يكى از ملكوت آسمانها و زمين ، همين زنده
هامش
( 1 ) . الميزان ؛ ج 13 ، ص 311 . [ با تصرف ]
( 2 ) . الميزان ؛ ج 12 ، ص 363 . [ با تصرف ]
( 3 ) . سورهء طه ، آيهء 110 .