انزواى اجتماعى و پراكندگى مردم از گرد انسان سوّمين پيامد سوء اين خوى زشت است ، زيرا عموم مردم از افراد لجوج و بهانه جو متنفر و بيزارند و حاضر به همكارى با آنها نيستند ، اصولًا همكارى اجتماعى نياز به انعطاف و تذكر پذيرى دارد ، كارى كه از لجوج ساخته نيست .
اضافه بر اين ، اين گونه اشخاص به سبك مغزى و نادانى در جامعه مشهور مىشوند ، و همين سوء سمعه ، آنها را به عقب مىراند و منزوىتر مىكند ، همان گونه كه در حديث معروف دعائم كفر ، از على عليه السلام نقل شده است كه فرمود : « وَ مَنْ نازَعَ فِى الرَأْىِ وَ خاصَمَ ، شَهُرَ بِالمَثَلِ ( بِالْفَشَلِ ) مِنْ طُولِ الِلّجاجِ ؛ كسى كه به دفاع شديد و لجوجانه از اعتقاد خود برخيزد و با مخالفان مخاصمه كند ، به خاطر لجاجتش مشهور به نادانى مىشود » . « 1 »
كوتاه سخن اين كه خوى زشت لجاجت و بهانه جويى انسان را از خدا و خلق و حتى از خويشتن دور مىسازد ، و جز با ترك اين خوى زشت ، انسان نمىتواند از موقعيت و مكانت شايستهاى برخوردار شود .
تفاوت استقامت و لجاجت !
هرگاه انسان در طريق خير و مسير حق ايستادگى كند ، يكى از شايستهترين كارها را انجام داده است ، و اين همان فضيلت صبر و استقامت است كه پيش از اين دربارهء آن بسيار سخن گفتهايم ، ولى اگر در طريق باطل و مسير نادرست بايستد و هيچ گونه انعطافى از خود نشان ندهد ، همهء مخالفان را در اشتباه بداند ، و خود را حق مطلق بپندارد ، و هرگز حاضر به اصطلاح خطاهاى خويش نباشد آن را لجاجت مىنامند كه از زشتترين خوهاى زشت است .
راه درمان لجاجت
چنان كه مىدانيم درمان بيماريهاى اخلاقى و روانى به طور كلى از دو طريق است ،
هامش
( 1 ) . بحار الانوار ، جلد 69 ، صفحه 119 .