12
سوء ظن و حسن ظن
اشاره
بدگمانى هنگامى كه به صورت يك حالت درونى درآيد از مهمترين رذايل اخلاقى است كه موجب از هم پاشيدگى خانوادهها ، و گروهها و جوامع انسانى است .
نخستين ثمرهء شوم بدگمانى عدم اعتماد است و هنگامى كه اعتماد از ميان برود ، همكارى غير ممكن مىشود ، و با از ميان رفتن همكارى جوامع انسانى به جهنم سوزانى تبديل مىشود كه همه از يكديگر مىترسند و در فكر خنثى كردن فعاليتهاى يكديگرند .
به همين دليل اسلام كه براى اعتماد متقابل افراد و امتها اهميت فوق العادهاى قائل است از مسأله بدگمانى به شدت نهى كرده است و آنچه را اسباب بدگمانى مىشود ممنوع شمرده و به عكس از آنجا كه حسن ظن سبب جوشش محبت و اعتماد و همكارى و پيشرفت و تعالى است آن را از صفات و اعمال برجسته شمرده و با تعبيرات بسيار محكم به سوى آن دعوت نموده است .
بىشك حسن ظن ممكن است در بعضى از موارد ضايعاتى داشته باشد ولى هرگز ضايعات آن با آثار و پيامدهاى شوم سوء ظن قابل مقايسه نيست .
البته سوء ظن شاخههايى دارد كه يكى از بدترين شاخههاى آن سوء ظن باللّه است كه در بحثهاى آينده خواهد آمد . با اين اشاره به قرآن باز مىگرديم و آياتى را كه در زمينهء سوء ظن و حسن ظن رسيده است مورد توجه قرار مىدهيم :