9 - در حديث كوتاه و پر محتوايى امير مؤمنان على عليه السلام مىفرمايد : « اشْرَفُ الْخَلائِقِ الْوَفاءُ ؛ وفاى به عهد بهترين خلق و خوى انسان است » . « 1 »
10 - اين بحث را با حديث مهم ديگرى از رسول خدا صلى الله عليه و آله پايان مىدهيم ( هر چند احاديث در اين زمينه بسيار فراوان است ) فرمود : « اذا نَقَضُوا الْعَهْدَ سَلَّطَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ عَدُوَّهُمْ ؛ هنگامى كه مردم پيمان شكنى كنند خداوند دشمنانشان را بر آنان مسلط مىسازد » . « 2 »
* * * در روايات بالا حقائق مهمى دربارهء اهميت وفاى به عهد و آثار عميق آن در زندگى فردى و اجتماعى انسان آمده به گونهاى كه وفاى به عهد به عنوان « اساس دين » و « نشانهء يقين » و « سبب قرب به پيامبر در روز رستاخيز » و « سپر مهم در برابر حوادث اجتماعى » شمرده ، اضافه بر اين روايات اسلامى تصريح دارد كه وفاى به عهد يك قانون جهان شمول است و مسلمان و كافر را در بر مىگيرد . وفاى به عهد سبب « سر بلندى و پيروزى » و پيمان شكنى سبب « محروميت از الطاف الهى » مىشود .
1 - آثار فردى و اجتماعى وفاى به عهد
پيش از اين نيز گفته شد كه تمام پيشرفتهاى علمى و فرهنگى و اقتصادى كه نصيب انسانها شده است مولود زندگى اجتماعى آنها است ، تجارب به هم مىپيوندد ، افكار به يكديگر ضميمه مىشود و صنايع و تمدنها دست به دست هم مىدهند و حركتى عظيم در جوامع انسانى پديد مىآيد .
اگر انسانها جدا از هم مىزيستند طبعاً هر كسى مختصر تجربهء زندگى خويش را با خود به گور مىبرد و همهء افراد دائماً در جا مىزدند نه تحوّلى بود و نه پيشرفتى ، نه تمدنى و نه فرهنگى و درست به همين دليل اسلام بيشترين اهميت را براى
هامش
( 1 ) . غرر الحكم ، حديث 2859 .
( 2 ) . بحار الانوار ، جلد 97 ، صفحه 46 ، حديث 3 .