سومين آيه مخصوص به امانتهاى مالى است و در لابلاى آياتى كه سخن از تنظيم اسناد مالى مىدهد واقع شده مىفرمايد : هرگاه بعضى از شما نسبت به بعضى ديگر اطمينان داشته باشد ( مىتواند بدون نوشتن سند يا گرفتن گروگان ، امانت خويش را به او بسپارد . و در اين صورت كسى كه امين شمرده شده بايد امانت را ( به موقع ) بپردازد ، و از خداوندى كه پروردگار او است بپرهيزد . ( و خيانت نكند ) ( فَانْ امِنَ بَعْضُكُمْ بَعْضاً فَلْيُؤدَّ الَّذِى اؤْتُمِنَ امانَتَهُ وَ لْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّه ) .
تعبير امانت در آيهء بالا ممكن است اشاره به وامهايى باشد كه بدون نوشتن سند و دادن گروگان - تنها به خاطر اعتماد و اطمينان - به افراد مىدادند ، يا اشاره به اموالى باشد كه به عنوان رهن سپرده مىشد ، و يا هر دو . و در هر صورت دليل روشنى است بر لزوم احترام امانت در هر شكل و در هر صورت .
* * * در پنجمين و آخرين آيه مورد بحث باز هم سخن از امانت الهى است امانتى بزرگ و گسترده كه آسمانها و زمين و كوهها از نگهدارى آن عاجز بودند و انسان يك تنه آن را بر دوش كشيد مىفرمايد : « ما امانت را به آسمانها و زمين و كوهها عرضه داشتيم آنها از حمل آن ابا كردند و از آن هراس داشتند اما انسان آن را بر دوش كشيد و او بسيار ظالم و نادان بود . ( چرا كه قدر اين مقام و الا را نشناخت و به خود ستم كرد ) ( انَّا عَرَضْنَا الْامانَةَ عَلىَ السَّماواتِ وَ الْارْضِ وَ الْجَبالِ فَابَيْنَ انْ يَحْمِلْنَها وَاشْفَقْنَ مِنْها وَ حَمَلَها الْانْسانُ انَّهُ كانَ ظَلُوماً جَهُولًا ) .
اين چه امانتى بود كه آسمان با آن عظمت و زمين با اين وسعت ، و كوهها با آن صلابت از حمل آن ناتوان بودند در حالى كه اين انسان خاكى با اين جثّه كوچكش آن را بر دوش كشيد .
مفسران پيشين و بزرگان معاصر احتمالات زيادى در تفسير اين آيه ذكر كردهاند ولى آنچه صحيحتر به نظر مىرسد اين است كه منظور از اين امانت بزرگ الهى همان تكليف و مسئوليت است كه بدون عقل و آزادى و اراده ميسّر نيست .
اخلاق در قرآن ( فارسى ) — صفحة 180
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٨٠