كوتاهى كردم و با دست خود وسائل بدبختى خويش را فراهم كردم !
آنچه از آيات فوق و بعضى از آيات ديگر قرآن به خوبى استفاده مىشود اين است كه دوستان و معاشران و همنشينان در سعادت و شقاوت انسان تأثير فوقالعادهاى دارند ؛ نه تنها اخلاق و رفتار افراد را تحت تأثير قرار مىدهند ، كه در شكلگيرى عقائد آنها مؤثّرند ؛ اينجاست كه يك استاد اخلاق بايد همواره با دقّت تمام افراد تحت تربيت خود را از اين نظر مورد توجّه قرار دهد ؛ مخصوصاً در عصر و زمان ما كه نشر وسائل فساد از طريق دوستان ناباب به صورت وحشتناكى در آمده و يكى از سرچشمههاى اصلى انواع انحرافات را تشكيل مىدهد .
* * *
نقش معاشران در روايات اسلامى
در اين زمينه احاديث بسيار گويايى از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله و ائمه معصومين عليهم السلام به ما رسيده است .
در حديثى از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله تا آنجا به اين مسأله اهمّيّت داده شده كه مىفرمايد :
« انسان بر همان دينى است كه دوست و رفيقش از آن پيروى مىكند ؛ الْمَرءُ عَلى دينِ خَليلِهِ وَقَرينِهِ » « 1 »
همين معنى را امام صادق عليه السلام با استفاده از كلام پيامبر به گونهء ديگرى بيان كرده است ؛ مىفرمايد : « لاتَصْحَبُوا اهْلَ الْبِدَعِ وَلاتُجالِسُوهُمْ فَتَصِيرُوْا عِنْدَ النَّاسِ كَواحِدٍ مِنْهُمْ قالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه و آله : الْمَرْءُ عَلى دينِ خَليلِهِ وَقَرينِهِ ؛ با بدعتگذاران رفاقت نكنيد و با آنها همنشين نشويد كه نزد مردم همچون يكى از آنها خواهيد بود ! رسول خدا فرمود : انسان پيرو دين دوست و رفيقش مىباشد ! » « 2 »
همين معنى در حديث ديگرى از امام علىّ بن ابى طالب عليه السلام به صورت تأثير متقابل بيان شده است ؛ مىفرمايد : « مُجالَسَةُ الْاخْيارِ تَلْحَقُ الْاشْرارَ بِالْاخْيارِ وَمُجالَسَةُ الْابْرارِ
هامش
( 1 ) . اصول كافى ، جلد 2 ، ص 375 « باب مجالسة اهل المعاصى ، حديث 3 » .
( 2 ) . همان مدرك