مىكرد و آن را نمىپذيرفت . اينكه خداوند از فرمانبردارى گناهكار و كافر نهى مىكند ، اشاره به همين موضوع دارد . مراد از « آثم » هركسى است كه گناه كند و مراد از كفور هركسى است كه حق را انكار كند . گروهى از مفسّران مىگويند : مراد از آثم در اينجا عتبة بن ربيعه است ؛ زيرا او غرق در لجنزار شهوتها بود . و مراد از كفور ، ابو جهل و يا وليد بن مغيره مىباشد . سبب نزول هرچه باشد ، عموم لفظ را تخصيص نمىزند .
وَ اذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ بُكْرَةً وَ أَصِيلًا ،
در تمامى كارها و اوقات خود ، با خدا باش و سرزنش سرزنشكنندگان دربارهء او بر تو اثر نكند . نظير اين سخن خدا ، در آيه 42 از سوره احزاب بيان شد .
وَ مِنَ اللَّيْلِ فَاسْجُدْ لَهُ ،
در پارهاى از شب براى خدا نماز گزار .
وَ سَبِّحْهُ لَيْلًا طَوِيلًا ،
مدّت زيادى از شب را به عبادت خدا بپرداز . امر دراينجا براى استحباب است ؛ زيرا خدا مىفرمايد :
« وَ مِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نافِلَةً لَكَ ؛
پارهاى از شب را به نماز خواندن زنده بدار . اين نافله خاصّ تو است » . « 1 »
إِنَّ هؤُلاءِ يُحِبُّونَ الْعاجِلَةَ وَ يَذَرُونَ وَراءَهُمْ يَوْماً ثَقِيلًا .
« هؤلاء » به مشركان اشاره دارد و نيز به هركس كه دنيا را دوست بدارد و آخرت را دشمن . خداوند روز قيامت را به سنگين توصيف كرده ؛ زيرا اينروز بر كافران روز سختى است و آسان نيست .
نَحْنُ خَلَقْناهُمْ وَ شَدَدْنا أَسْرَهُمْ ،
خداى سبحان همان كسى است كه آنان را از نيستى هست كرد و بهگونهاى زيبا آنها را صورت بخشيد . بنابراين ، چگونه آنان آفرينش او را انكار و با امر و نهى او مخالفت مىكنند ؟
وَ إِذا شِئْنا بَدَّلْنا أَمْثالَهُمْ تَبْدِيلًا .
اين آيه به تكذيبكنندگان هشدار مىدهد كه خدا مىتواند شما را به هلاكت برساند و بهجاى شما گروه ديگرى را بياورد كه از شما برتر و كاملتر است . نظير اين آيه ، در آيه 38 از سوره محمّد بيان گرديد .
إِنَّ هذِهِ تَذْكِرَةٌ .
« هذه » به سورهاى اشاره دارد كه ما در مقام تفسير آن هستيم . اين سوره بهخاطر تشويق و تهديدى كه دربر دارد ،
هامش
( 1 ) . اسراء ( 17 ) آيه 79 .