است كه او بر هرچيزى تواناست » . « 1 »
لَوْ نَشاءُ جَعَلْناهُ أُجاجاً فَلَوْ لا تَشْكُرُونَ .
« الاجاج » : آبى كه شورى آن به حدّى رسيده باشد كه آن را همچون حنظل تلخ سازد . معناى آيه چنين است : اگر خدا بخواهد آب را شور و تلخ سازد ، بهگونهاى كه نه براى نوشيدن سودمند باشد و نه در كشتزارها ، هرآينه اين كار را مىكند ، ليكن آن را شيرين و متناسب با مزاج شما و رحمتى برايتان قرار داد . بهرغم اينكه بهطور طبيعى اين نعمت را [ بدون پاداش ] بايد سپاسگزارى كرد ، امّا خداوند سپاسگزاران را پاداش مىدهد .
4 .
أَ فَرَأَيْتُمُ النَّارَ الَّتِي تُورُونَ .
افروختن آتش عوامل گوناگونى دارد كه برخى از آنها عبارتند از : چخماق چوب ، جسم سخت و يا سنگ و برخى ديگر از اين عوامل را در آينده دانشمندان كشف خواهند كرد و يا نخواهند كرد . . . و خدا آن را بهتر مىداند .
همچنين وسايل سوخت عبارتند از : چوب درخت ، ذغال سنگ ، نفت ، برق ، اتم ، خورشيد و ديگر موادى كه خدا آنها را مىداند . درخت در آيه از باب نمونه است ، نه از باب حصر . مفسّران گفتهاند : عربها آتش را از چخماق بيرون مىآوردند و چخماق دو چوبى بود كه يكى از آنها را بر ديگرى مىماليدند و بالايى را زند و پايينى را زنده مىناميدند و خدا براى بيرون آوردن آتش مثالى را آورده است كه با زندگى عربهاى آنروز همخوانى دارد .
نَحْنُ جَعَلْناها تَذْكِرَةً
ما آن را اندرزى قرار داديم كه قيامت را به ياد انسان مىآورد . چه ، كسىكه آتش را از درخت سبز بيرون آورد ، قادر است مردم را پس از مردنشان زنده كند .
وَ مَتاعاً لِلْمُقْوِينَ
مراد از متاع منفعت است . طبرى مىگويد :
« مفسّران دربارهء معناى « مقوين » اختلاف كردهاند : يكى مىگويد : مراد مسافران هستند . ديگرى مىگويد : مراد برخورداران از نعمت مىباشند » . اين نظرگاه بهتر از اول است ؛ زيرا از آتش هم مسافر سود مىبرد و هم مقيم .
فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّكَ الْعَظِيمِ ،
هامش
( 1 ) . فصلت ( 41 ) آيه 39 .