1 . إِنَّ شَجَرَةَ الزَّقُّومِ * طَعامُ الْأَثِيمِ . « اثيم » به كسى گفته مىشود كه در دنيا فراوان گناه كرده باشد . خداوند بيان كرده كه خوراك چنين كسى در روز قيامت از درختى است كه « زقّوم » نام دارد و ميوهء اين درخت را چنين توصيف كرده است : كَالْمُهْلِ يَغْلِي فِي الْبُطُونِ * كَغَلْيِ الْحَمِيمِ . « مهل » : تهماندهء روغن زيت است . « الحميم » : داغ . دور نيست كه اين جمله كنايه از دردناكى و سختى عذاب باشد . ملاصدرا در اسفار مىگويد : « درخت زقّوم عبارت از باورهاى باطل و اخلاق زشتى است كه صاحبش را به سوى آتش مىبرد » . در برخى از روايات آمده است كه بخل درختى از درختهاى جهنم و سخاوت درختى از درختهاى بهشت است . 2 . خُذُوهُ فَاعْتِلُوهُ إِلى سَواءِ الْجَحِيمِ . به فرشتگان عذاب مىگويند : گناهكار را به زور به ميانهء دوزخ ببريد . ثُمَّ صُبُّوا فَوْقَ رَأْسِهِ مِنْ عَذابِ الْحَمِيمِ . اين آيه اشاره بدان دارد كه در جهنم ميوهها ، آبهاى داغ و لباسهايى هستند كه همگى از آتش سوزان مىباشند . 3 . ذُقْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْكَرِيمُ * إِنَّ هذا ما كُنْتُمْ بِهِ تَمْتَرُونَ . فرشتگان عذاب به ستمگر گناهكار مىگويند : تو قيامت را منكر شدى و گمان كردى كه از شكوه و بزرگى برخوردارى پس اينك آن برترىجويى و خودخواهىات را بچش . اگر من دربارهء هرچيزى ترديد داشته باشم ، در اين ترديد ندارم كه غارتكنندگان روزى انسانها كه از آن سلاحهاى جهنمى مىسازند و افراد بىگناه و غيرنظامى و زنان و كودكان آنها را مىكشند و حق را جز در هوسها و خواستهايشان نمىبينند ، استحقاق اينگونه عذاب را دارند و حتّى سزاوار عذاب سختتر و بالاتر از آن هم هستند . البتّه ، اگر در آنجا عذابى بالاتر از اين عذاب باشد . به جلد چهارم ، بخش : « جهنم و سلاحهاى جهنمى » رجوع كنيد . پس از آنكه خدا حالات گناهكاران را بيان كرد ، با آيات زير به حالتهاى پرهيزگاران در روز قيامت اشاره كرده است :
التفسير الكاشف ( تفسير كاشف ) ( فارسى )ج ٧ — صفحة 35
مساهمون: محمد جواد مغنية
ص٣٥