مىبخشند . نظير اين سخن در چندين آيه ؛ از جمله در جلد چهارم آيهء 88 از سورهء توبه بيان شد .
قُلْ أَ تُعَلِّمُونَ اللَّهَ بِدِينِكُمْ وَ اللَّهُ يَعْلَمُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ وَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ .
اعراب گفتند : ايمان آورديم . خداوند در پاسخ آنان فرمود : آيا خدا را از ايمانتان آگاه مىكنيد ، درحالىكه او آشكار و نهان را مىداند و به هرچيزى احاطه و بر هرچيزى سلطه دارد . وانگهى آيا ايمان مىتواند به صرف ادّعا تحقق يابد ؟ در نادانى مرد همين بس كه ارزش خويش را نشناسد .
يَمُنُّونَ عَلَيْكَ أَنْ أَسْلَمُوا قُلْ لا تَمُنُّوا عَلَيَّ إِسْلامَكُمْ بَلِ اللَّهُ يَمُنُّ عَلَيْكُمْ أَنْ هَداكُمْ لِلْإِيمانِ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ .
مراد از منّت خدا ، لطف و بخشش اوست . چه ، او از منّت نهادن نهى كرده است و خدا را نسزد كه چيزى را كه خود نهى كرده ، انجام دهد . مراد از هدايت او به ايمان ، راهنمايى او به حق و تشويق بدان است . معناى آيه چنين است :
اعراب و نادانهايى كه همانند آنها هستند ، ايمان آوردنشان را بر خدا و پيامبرش منّت مىگذارند و بهاى آن را مىخواهند . حال آنكه خداى سبحان به آنان عنايت كرده ؛ زيرا آنان را به ايمان هدايت كرده و با زبان پيامبرش ايشان را تشويق نموده است . بنابراين ، وظيفه آنان است كه دربرابر بخشش و نعمتهاى خدا او را سپاس گزارند ، نه اينكه بر او منّت نهند و طالب بهاى ايمانشان باشند . البتّه ، اين در صورتى است كه آنها در دين خود راستگو و در ايمانشان اخلاص داشته باشند ، و گرنه از سوى خداوند سزاوار چيزى خواهند بود كه او به دروغگويان و خيانتكاران وعده داده است .
إِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ غَيْبَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اللَّهُ بَصِيرٌ بِما تَعْمَلُونَ .
خداوند ايمان راستين و ايمان دروغين را مىداند و ميان كارهاى كسانىكه با اين كارها دنيا را مىخواهند و كارهاى كسانىكه با آن خدا را درنظر دارند ، تشخيص مىدهد . كارهاى مختلف كه با ايمان همراه باشند و يا با كفر ، ميزان عدالت براى حسابرسى و كيفر خواهند بود .