كه عليه كفر و ستم جهاد كنند و هرگاه بدان فراخوانده مىشدند ، همگى در راه خدا جانشان را مىبخشيدند و خوشحال بودند كه به لقاء اللّه مىپيوندند و پاداش او را دريافت مىكنند ، امّا كسانىكه دلهايشان بيمار بود ؛ يعنى منافقان ، بيش از همهء مردم از جهاد و پيكار نفرت داشتند و هرگاه آيهاى دراينباره نازل مىشد ، اعصاب آنان از بيم و هراس بههم مىريخت و با حالت خشم و هراس به پيامبر صلّى اللّه عليه و إله مىنگريستند ؛ همانند كسىكه بهسوى مرگ مىنگرد ، درحالىكه مرگ به سراغش آمده باشد .
فَأَوْلى لَهُمْ .
گروه زيادى از مفسران گفتهاند : معناى اين جمله چنين است : مرگ و هلاكت بر آنان باد و اين ديدگاه با سياق آيه همخوانى دارد .
طاعَةٌ وَ قَوْلٌ مَعْرُوفٌ .
اين جمله ، مستأنفه است و معناى آن چنين مىباشد :
فرمانبردارى خدا و سخنى كه پيامبر صلّى اللّه عليه و إله آن را از منافقان بپذيرد ، براى آنها بهتر از اين است كه سينههاى خود را پر از خشم و نفاق كنند و با كينه و بيم به پيامبر صلّى اللّه عليه و إله بنگرند .
فَإِذا عَزَمَ الْأَمْرُ فَلَوْ صَدَقُوا اللَّهَ لَكانَ خَيْراً لَهُمْ .
اگر منافقان به خدا اخلاص پيدا كنند و دعوت پيامبر صلّى اللّه عليه و إله را ، آنگاه كه جهاد از سوى او اعلام و واجب مىشود ، بپذيرند ، برايشان هم در دنيا و هم در آخرت بهتر است ، ليكن آنان جز فساد و گمراهى نمىپذيرند .
فَهَلْ عَسَيْتُمْ إِنْ تَوَلَّيْتُمْ أَنْ تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ وَ تُقَطِّعُوا أَرْحامَكُمْ .
اى منافقان ! شما اسلام را دوست نداشتيد و تنها بهخاطر بيم از قدرت و نيروى اسلام ، آن را پذيرفتيد و اگر قدرتمند مىبوديد ، با پرستيدن بتها ، ريختن خونها ، چپاول ثروتها و قطع صلهء ارحام ، زمين را پر از فساد مىكرديد .
أُولئِكَ الَّذِينَ لَعَنَهُمُ اللَّهُ .
اينان كسانى هستند كه خداوند رحمتش را از ايشان دور كرده است .
فَأَصَمَّهُمْ وَ أَعْمى أَبْصارَهُمْ .
وقتى آنان منافقان نداى حق را ناشنيده و حق را ناديده گرفتند ، خداوند هم گوشهايشان را ناشنوا و چشمهايشان را نابينا گردانيد و در يك كلام : آنها با انتخاب خود ، راه گمراهى و هلاكت را رفتند و خدا هم آنان را به هلاكت رسانيد : « ما بر آنان ستم نكرديم ، ليكن آنان بر خود ستم كردند » . « 1 »
هامش
( 1 ) . هود ( 11 ) آيهء 101 .