برابرى برقرار كرده ، آنان را به گذشت از يكديگر فراخوانده و به كار سودمند و هميارى به نفع تمامى انسانها تشويق كرده است .
أَ فَنَضْرِبُ عَنْكُمُ الذِّكْرَ صَفْحاً أَنْ كُنْتُمْ قَوْماً مُسْرِفِينَ .
خدا پس از آنكه از قرآن ياد كرده و اينكه آن اندرزدهندهء امين مىباشد ، به مشركان عرب گفته است : چه عقيده داريد ؟ آيا شما را از اندرز دادن به وسيلهء قرآن ، محروم كنيم ، آن هم تنها بدين سبب كه شما نسبت به خودتان زيادهروى مىكنيد و بر اثر نادانى و گمراهى بر خود ستم روا مىداريد ؟ بلكه شما به اندرز دادن از ديگران سزاوارتر مىباشيد .
وَ كَمْ أَرْسَلْنا مِنْ نَبِيٍّ فِي الْأَوَّلِينَ .
تعداد پيامبران گذشته فراوان بود و خداوند اخبار عدّهء زيادى از آنان را براى پيامبرش حكايت كرده و به او فرموده است : « بيش از تو پيامبرانى فرستادهايم و داستان بعضى را برايت گفتهايم و داستان بعضى را نگفتهايم » . « 1 »
وَ ما يَأْتِيهِمْ مِنْ نَبِيٍّ إِلَّا كانُوا بِهِ يَسْتَهْزِؤُنَ .
تمام پيامبران را ريشخند كردند ، چنان كه اى محمّد صلّى اللّه عليه و آله ! قومت تو را ريشخند مىكنند و اين كار نبايد بر تو دشوار آيد و هيچ شگفتى هم ندارد . چه ، اين كار ، جنگى است ميان طرفداران گمراهى و بىخبرى و دعوتكنندگان به حق و عدالت در هرزمان و مكان .
فَأَهْلَكْنا أَشَدَّ مِنْهُمْ بَطْشاً .
خداى سبحان ، ستمگران نيرومند از ميان امّتهاى گذشته را به هلاكت رسانيد ، تا نيكوكاران ناتوان را يارى دهد .
وَ مَضى مَثَلُ الْأَوَّلِينَ .
ما در قرآن ، حال تكذيبكنندگان نخست و به هلاكت رساندن آنان را حكايت كرديم ، تا شايد قومت اندرز و پند گيرند .
وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ خَلَقَهُنَّ الْعَزِيزُ الْعَلِيمُ .
نظير اين آيه در آيهء 61 از سورهء عنكبوت ، آيهء 5 از سورهء لقمان و آيهء 38 از سورهء زمر بيان شد .
الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ مَهْداً وَ جَعَلَ لَكُمْ فِيها سُبُلًا
. . .
كَذلِكَ تُخْرَجُونَ .
اين سخن خدا در جلد سوم ، آيهء 99 از سورهء انعام ، جلد چهارم ، آيه 3 از سورهء رعد ، و جلد پنجم ، آيهء
هامش
( 1 ) . غافر ( 40 ) آيهء 7 .