در آيهء 2 از سورهء يوسف و 113 از سورهء طه آمده است . « قرآنا » حال و « عربيا » صفت مىباشد . « لعلى حكيم » خبر « انّه » مىباشد .
« فى امّ الكتاب » متعلق به « علىّ » است و لام به عقيدهء بيضاوى مانع از اين امر نمىشود . « لدينا » بدل از « امّ الكتاب » . « صفحا » مفعول مطلق براى « نضرب » ؛ زيرا هردو يك معنا دارند . « أن كنتم » ، « أن » مصدريّه است و مصدر مؤول مفعول من اجله براى « نضرب » : « أفنضرب عنكم الذكر صفحا من أجل كونكم قوما مسرفين » . « كم » خبريّه و محلّ آن منصوب به « أرسلنا » است . « من نبيّ » تميز و « بطشا » نيز تميز است .
تفسير
حم
دربارهء اين قبيل حروف ، در آغاز سوره بقره سخن گفته شد .
وَ الْكِتابِ الْمُبِينِ
اين جمله سوگندى است از سوى خدا به قرآن كه در آن ، هدايت و گمراهى و حلال و حرام بيان شده است .
إِنَّا جَعَلْناهُ قُرْآناً عَرَبِيًّا لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ .
نظير اين آيه در جلد چهارم ، آيه 2 از سورهء يوسف ، جلد پنجم آيهء 113 از سورهء طه ، آيهء 3 از سورهء حم سجده و آيهء 7 از سورهء شورى بيان شد و فراوان دربارهاش سخن گفتيم و مطلبى بيش از آنچه گفتيم نداريم .
وَ إِنَّهُ فِي أُمِّ الْكِتابِ لَدَيْنا لَعَلِيٌّ حَكِيمٌ .
ضمير « انّه » به قرآن برمىگردد . « امّ الكتاب » ، يعنى اصل آن و ترديدى وجود ندارد كه علم خداوند ، اصل و ريشهء تمامى كتابهاى آسمانى است . خداى سبحان قرآن را به « على » توصيف كرده ؛ زيرا اين كتاب ، مقام كسانى را كه به آن گوش فرامىدهند و بدان عمل مىكنند ، بالا مىبرد . ما با چشمان خود ، ديديم كه چگونه عرب را از دورهء تاريك جاهليّت بيرون آورد و به دورهء درخشان تمدّن رسانيد و چگونه هنگامى كه آنان حلال قرآن را حلال و حرامش را حرام مىدانستند ، قدرت و زبانشان را در شرق و غرب زمين گسترش داد . همچنين خداوند قرآن را « حكيم » توصيف كرده است ؛ زيرا اين قرآن است كه ميان همهء مردم ،