وَ الَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنامِها .
خواب ، يك نوع مرگ و مردن است و يا نوعى مردن مجازى است . خداوند مىفرمايد : « اوست كه شما را شبهنگام مىميراند » . « 1 » صاحب مجمع البيان مىگويد :
روحى كه در هنگام خواب گرفته مىشود ، روحى است كه انسان با آن مىانديشد و اشيا را تشخيص مىدهد و همين روح از شخص خوابيده دور مىشود و او انديشهء خود را از دست مىدهد . امّا روحى كه در هنگام مرگ گرفته مىشود ، همان روح زندگى است كه انسان با از دست دادن آن ، جانش را از دست مىدهد [ و نمىتواند نفس بكشد ] درحالىكه شخص خواب نفس مىكشد . بنابراين ، تفاوت خواب و مرگ آن است كه خواب متضاد بيدارى و مرگ متضاد زندگى است . در حالت خواب ، روح در بدن است ، درحالىكه در هنگام مرگ ، روح از بدن بيرون مىرود .
فَيُمْسِكُ الَّتِي قَضى عَلَيْهَا الْمَوْتَ وَ يُرْسِلُ الْأُخْرى إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ .
خداوند در هنگام مرگ تن و نيز در هنگام خواب آن ، روح را مىستاند ، روحى كه با مرگ از تن جدا شده ، در نزد پروردگار باقى مىماند و به تن باز نمىگردد ، امّا روحى كه در هنگام خواب از تن جدا شده ، در مدّت معين به آن باز مىگردد . عمر بن خطاب گفت : « شگفتآور است كه انسان خوابى را مىبيند كه همچون گرفتن با دست است و خوابى را مىبيند كه چيزى نيست [ - واقعيّت ندارد » ] .
امام على عليه السّلام به او فرمود : « خداوند تمامى روحها را مىگيرد . بنابراين ، آنچه را كه روح درحالىكه نزد پروردگار است مىبيند ، اين ديدن او راست است و آنچه را كه پس از بازگشت از نزد خدا مىبيند ، دروغ است . عمر از سخن امام عليه السّلام به شگفت آمد » .
شيخ مراغى اين روايت را در تفسير خودش از ابو حاتم و ابن مردويه نقل كرده است .
أَمِ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ شُفَعاءَ قُلْ أَ وَ لَوْ كانُوا لا يَمْلِكُونَ شَيْئاً وَ لا يَعْقِلُونَ .
بتها نمىتوانند بينديشند و نمىتوانند زيانى را از خود دفع كنند . با اين وجود ، مشركان
هامش
( 1 ) . انعام ( 6 ) آيهء 60 .