برگرداند و آنها را پس از پراكنده شدن گرد آورد . در آيهء 57 از سورهء غافر آمده است :
« آفرينش آسمان و زمين از آفرينش مردم بزرگتر است ، ولى بيشتر مردم نمىدانند » .
پرسش : خداوند در سورهء كهف ، آيهء 22 مىگويد : « از كسى دربارهء آنان نظر مخواه » و در اينجا مىگويد : « از آنان بپرس » . بنابراين ، چگونه مىتوان ميان دو آيه گرد آورد ؟
پاسخ : موضوع آيه كهف ، تنها به اصحاب كهف اختصاص دارد ؛ زيرا خدا پيامبرش را نهى مىكند كه مبادا دربارهء آنان از كسى بپرسد . امّا پرسيدن اينجا تنها متوجّه مشركان است و هدف از آن ، سرزنش مشركان و اتمام حجّت بر آنها مىباشد .
بَلْ عَجِبْتَ وَ يَسْخَرُونَ .
اى محمّد صلّى اللّه عليه و آله ، تو از مشركان به شگفت مىآيى . چه ، آنان به رغم روشن بودن دلايل توحيد ، براى خدا شريكانى قرار مىدهند . مشركان نيز از تو به شگفت مىآيند و حتّى [ تو را ] ريشخند مىكنند ؛ زيرا برحسب برداشت آنها ، دلايل شرك روشن است ، نه دلايل توحيد . آنچه نشان مىدهد كه همين معنا مراد است ، مطلبى است كه خداوند آن را در آيه 5 از سورهء ص حكايت كرده است : « آيا همهء خدايان را يك خدا گردانيده است ؟ و اين چيزى شگفت است » . اگر كسى همراه با معرّى بگويد :
كل يعزز دينه * يا ليت شعرى ما الصحيح
هركس دينش را تأييد مىكند ، اى كاش مىدانستم كدام درست است ؟
در پاسخ او خواهيم گفت : اصول و حقايق روشنى وجود دارند كه حتى دو نفر هم بر سر آنها اختلاف ندارند و دانا و نادان آنها را مىشناسند از قبيل دانايى بهتر از نادانى است . ثروتمندى بهتر از تهيدستى است و امثال آن . هرگاه دو نفر دربارهء يك مسئله نظرى اختلاف پيدا كنند ، هركدام از آنها كه سخنش به آن اصول روشن پايان پذيرد ، بر حق ، و گرنه بر باطل است .
وَ إِذا ذُكِّرُوا لا يَذْكُرُونَ * وَ إِذا رَأَوْا آيَةً يَسْتَسْخِرُونَ .
چه ، هركس به هواهاى نفسانى و رسوم پدرانش تسليم شود ، حق را نمىبيند و چنان مىشود كه امام على عليه السّلام