است . با اين وجود ، بسيارى از آنان از شيطان اطاعت و با رحمان مخالفت كردند .
خداوند به اين موضوع اشاره كرده و فرموده است :
وَ لَقَدْ أَضَلَّ مِنْكُمْ جِبِلًّا كَثِيراً أَ فَلَمْ تَكُونُوا تَعْقِلُونَ .
« الجبلّ » : خلق . هركس پس از هشدار خداوند ، باز هم شيوهء هلاكشوندگان را در پيش گيرد ، از نور خرد و هدايت آن بىبهره است و چنين كسى كيفرى ندارد ، جز همان عذابى كه خداوند بدان اشاره كرده است :
هذِهِ جَهَنَّمُ الَّتِي كُنْتُمْ تُوعَدُونَ .
اين است آن دوزخى كه پيامبران به شما وعده مىدادند و شما آن را ريشخند مىكرديد و پيامبران را به باد تمسخر مىگرفتيد .
اصْلَوْهَا الْيَوْمَ بِما كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ .
اين ، سرنوشت هركسى است كه فرصتها را تباه كند و كوتاهى نمايد .
الْيَوْمَ نَخْتِمُ عَلى أَفْواهِهِمْ وَ تُكَلِّمُنا أَيْدِيهِمْ وَ تَشْهَدُ أَرْجُلُهُمْ بِما كانُوا يَكْسِبُونَ .
خداوند هرعضوى از اعضاى گناهكاران و ستمكاران را در قيامت به سخن مىآورد ، تا عليه صاحبش گواهى دهد كه چه گناهى انجام داده است . به عنوان نمونه ، دست گواهى مىدهد كه كتك زده ، دزديده ، نوشته و اشاره كرده است ، پا گواهى مىدهد كه رفته است و چشم گواهى مىدهد كه نگاه كرده است . . .
پرسش : چگونه ميان سخن خدا در اينجا كه مىفرمايد : « امروز بر دهنهايشان مهر مىنهيم » . و سخن او در آيهء 24 از سورهء نور : « روزى كه زبانشان به زيانشان شهادت دهد » . مىتوان گرد آورد ، درحالىكه در اينجا سخن گفتن را براى آنان اثبات و در آن جا نفى مىكند ؟
پاسخ : انسان در قيامت موقعيّتهاى زيادى دارد ، در برخى از اين موقعيّتها به وى اجازهء سخن گفتن داده مىشود و در برخى از آنها اجازه داده نمىشود . خدا مىفرمايد :
« روزى كه چون بيايد هيچكس جز به فرمان او سخن نگويد » . « 1 »
وَ لَوْ نَشاءُ لَطَمَسْنا عَلى أَعْيُنِهِمْ فَاسْتَبَقُوا الصِّراطَ فَأَنَّى يُبْصِرُونَ * وَ لَوْ نَشاءُ
هامش
( 1 ) . هود ( 11 ) آيهء 105 .