بلكه انسان بايد در آسايش و سختى مورد امتحان و آزمايش قرار گيرد . بنابراين ، هركس در هنگام سختى پايدارى كرد و از دين خود دست برنداشت و در هنگام آسايش سپاس خداى را بجاى آورد و فروتنى نمود و مقام و ثروت ، وى را وادار به سركشى نكرد ، در حقيقت مؤمن است و در غير اين صورت ، مؤمن شمرده نمىشود .
اين ، معناى ظاهر آيه است و هرگاه ساير آياتى را كه در اين باره آمدهاند ، بر اين آيه عطف كنيم ، مىتوانيم از آنها چنين برداشت كنيم : ايمان پديدهاى دارد كه هرگز از آن جدا نمىشود و آن اينكه انسان مؤمن دعوت خدا را در عمل اجابت مىكند ، نه در گفتار و پيامدش هرچه باشد برايش تفاوت نمىكند ، بدين معنا كه مؤمن به اطاعت از اوامر و نواهى خدا سخت عشق مىورزد و آنها را در عمل و رفتارش اجرا مىكند و هرگاه در اين راه به مصيبتها و بلاها گرفتار شود ، چون به خدا اخلاص دارد ، به ايمان و فرمانبردارىاش افزوده مىشود . به جلد اوّل بخش : « قيمت بهشت » و بخش : « بدون تقوا ، ايمانى نيست » و ج دوم بخش : « دين و ديندارى » رجوع كنيد .
وَ لَقَدْ فَتَنَّا الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ .
پيروان انبيا در ميان امّتهاى پيشين را با سختىها آزمايش كرديم و آنان همچون آزادمردان ، صبر و پايدارى كردند و به پاىبندى خود به دينشان و اخلاص به پروردگار و پيامبرانشان افزودند . روشنترين تفسير براى اين آيه ، سخن خداوند است كه مىفرمايد : « چهبسا پيامبرانى كه خدا دوستان بسيار همراه آنان به جنگ رفتند و در راه خدا ، هرچه به آنها رسيد ، سستى نكردند و ناتوان نشدند و سر فرود نياوردند و خدا شكيبايان را دوست دارد » . « 1 »
فَلَيَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذِينَ صَدَقُوا وَ لَيَعْلَمَنَّ الْكاذِبِينَ .
خداوند بندهاش را هم با روى آوردن دنيا به او آزمايش مىكند و هم با پشت كردن آن از او ، تا كارهاى او را كه موجب پاداش و يا مجازات مىشود آشكار سازد ؛ زيرا خداوند انسان را بر اثر قابليّت و استعدادش براى كار نيك و بد
هامش
( 1 ) . آل عمران ( 3 ) آيهء 146 .