بازخواست كنيم ، به خاطر كارهايى كه مىكردهاند » و آيات زياد ديگرى كه به همين معنا مىباشند ، چگونه مىتوان گرد آورد ؟
پاسخ : مراد از مجرمان در اينجا كسانى هستند كه به حقوق و آزادى مردم تجاوز مىكنند و به خاطر مصالح و منافع خود ، فتنهها و جنگها برپا مىنمايند . اين گروه حتّى اگر تسبيح و تكبير هم بگويند ، بدون حسابرسى وارد آتش مىشوند . بنابراين ، آيهء مورد بحث ، آيهء
« لَنَسْئَلَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ
« 1 » همه را بازخواست مىكنيم » را تخصيص مىزند . به بيانى روشنتر : اگر ميان اين دو سخن خداوند گرد آوريم ، معناى آنها چنين مىشود : ما از همه بازخواست مىكنيم ، مگر از كسى كه به حقوق مردم تجاوز مىكند كه وى بدون بازخواست وارد آتش مىشود .
فَخَرَجَ عَلى قَوْمِهِ فِي زِينَتِهِ .
قوم قارون نسبت به پيامد ستم و فساد به وى هشدار دادند ، ليكن شيطان در بينى او دميد و عزّت و اقتدار ، او را به گناه واداشت . وى خدمتگزاران و سپاهيانش را گرد آورد و با يك كاروان بزرگ به راه افتاد ، تا ثروت و بزرگىاش را به رخ مردم بكشد و بدينوسيله ، كسانى را كه به او اندرز مىدادند و از سرمستى ثروتمندى و ستمگرى ، برحذرش مىداشتند ، به مبارزه فراخواند .
قالَ الَّذِينَ يُرِيدُونَ الْحَياةَ الدُّنْيا يا لَيْتَ لَنا مِثْلَ ما أُوتِيَ قارُونُ إِنَّهُ لَذُو حَظٍّ عَظِيمٍ .
افرادى كه انديشهء ضعيف داشتند ، به ثروت و زيور قارون نگريستند و از عاقبت ستمگرى و خودخواهى غفلت كردند . بنابراين ، آرزو نمودند كه آنان نيز از ثروت و شوكت قارون برخوردار باشند ، تا در لذتجويىها و شهوترانىها غوطهور شوند و اگر آنان با چشم بصيرت بدان مىنگريستند ، سخن اولو العلم را دربارهء او مىگفتند :
وَ قالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَيْلَكُمْ ثَوابُ اللَّهِ خَيْرٌ لِمَنْ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً وَ لا يُلَقَّاها إِلَّا الصَّابِرُونَ .
ضمير « يلقّاها » به پاداش و منزلت در نزد خدا برمىگردد كه سياق كلام بر آن دلالت دارد و معناى آيه چنين است : كسانى كه خدا را مىشناختند به افرادى كه
هامش
( 1 ) . حجر ( 15 ) آيهء 92 .