پيامبر به نفع امّت خودش و يا به زيان آنان گواهى مىدهد و هرگاه به زيان آنان گواهى دهد ، خداوند برطبق گواهى و سخن او عمل مىكند و به امّتش اجازه نمىدهد كه عذر و بهانه بياورند . خداوند مىفرمايد : » اين روزى است كه كس سخن نگويد .
آنها را رخصت ندهند تا پوزش خواهند » . « 1 »
وَ لا هُمْ يُسْتَعْتَبُونَ .
مراد از استعتاب ، به دست آوردن خشنودى است و معناى اين جمله چنين است : از مشركان خواسته نمىشود كه خشنودى خدا را با گفتار و يا كردار خود به دست آورند ، زيرا آخرت ، خانه بازپرسى و پاداش است ، نه خانهء كردار و به دست آوردن خشنودى .
وَ إِذا رَأَى الَّذِينَ ظَلَمُوا الْعَذابَ فَلا يُخَفَّفُ عَنْهُمْ وَ لا هُمْ يُنْظَرُونَ
« الَّذِينَ ظَلَمُوا »
، هر ستمگرى را دربرمىگيرد ، خواه ستمگرى كه با انكار و شرك ، به آفريدگارش ستم كند و خواه از راه تجاوز ، به ديگران ستم نمايد و يا به دليل اينكه خود را در معرض هلاكت قرار مىدهد ، بر خودش ظلم كند . اين فرد ستمگر برطبق ستم و گناهى كه انجام داده است ، بدون كم و زياد و بدون تأخير ، مجازات مىشود .
وَ إِذا رَأَى الَّذِينَ أَشْرَكُوا شُرَكاءَهُمْ قالُوا رَبَّنا هؤُلاءِ شُرَكاؤُنَا الَّذِينَ كُنَّا نَدْعُوا مِنْ دُونِكَ فَأَلْقَوْا إِلَيْهِمُ الْقَوْلَ إِنَّكُمْ لَكاذِبُونَ
ضمير « القوا » به خدايان مشركان برمىگردد و ضمير « اليهم » به خود آنان . ظاهر اين آيه نشان مىدهد كه خداوند معبود مشركان را ، خواه بت باشد و يا چيز ديگر ، در روز قيامت محشور مىسازد ، تا حجّت را بر كسانى كه او را به خدايى گرفتهاند تمام كند و هنگامى كه مشركان ، خدايان مورد پرستش خود را مىبينند ، به خداوند مىگويند : اينها همان چيزهايى هستند كه ما آنها را شريكان تو مىخوانديم . خدايان نيز با زبان حال و يا با زبان گفتار در پاسخ آنان مىگويند : شما اى مشركان ! در اينكه ما را شريكان خدا قرار داديد ، دروغ گفتيد . دور نيست كه اين ماجراى گفتوگو مشركان
هامش
( 1 ) . مرسلات ( 77 ) آيات 35 - 36 .