در جلد دوم ، سورهء آل عمران ، آيهء 187 ، بيان شد .
لا يَرْقُبُونَ فِي مُؤْمِنٍ إِلًّا وَ لا ذِمَّةً وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُعْتَدُونَ .
سؤال : اين آيه همانند آيهء پيشين ، يعنى آيهء 8 است :
وَ إِنْ يَظْهَرُوا عَلَيْكُمْ لا يَرْقُبُوا فِيكُمْ إِلًّا وَ لا ذِمَّةً .
پس چرا خداوند تكرار كرده است ؟
پاسخ : خداوند در آيهء پيشين ، اصحاب پيامبر صلّى اللّه عليه و آله را مورد خطاب قرار داد و به آنان گفت : اگر مشركان بر شما پيروز شوند ، به كارهاى شگفتانگيز [ و ضد انسانى ] دست خواهند زد . در اينجا ممكن است اين توهم پيش بيايد كه مشركان تنها با پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و اصحاب او كينه و دشمنى دارند ؛ يعنى با شخص آنها . از اينرو ، خدا اين توهم را رد مىكند و مىگويد : دشمنى مشركان با مسلمانها در آنزمان ، دشمنى عقيدتى بوده ، نه شخصى ، زيرا دشمنى كفر با ايمان و باطل با حق بوده است : « و هيچ عيبى در آنها نيافتند جز آنكه به خداى پيروزمند درخور ستايش ايمان آورده بودند » . « 1 »
فَإِنْ تابُوا وَ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ آتَوُا الزَّكاةَ فَإِخْوانُكُمْ فِي الدِّينِ وَ نُفَصِّلُ الْآياتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ .
اين آيه در فعل شرط با آيهء پنجم از همين سوره ، اتفاق دارد كه آن
« فَإِنْ تابُوا وَ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ آتَوُا الزَّكاةَ »
است . امّا در جواب شرط با آن تفاوت دارد ، زيرا جواب در آيهء پيشين ،
« فَخَلُّوا سَبِيلَهُمْ
؛ آنان را به حال خود رها كنيد و مزاحم ايشان نشويد » و جواب در اين آيه ،
« فَإِخْوانُكُمْ فِي الدِّينِ »
مىباشد ؛ يعنى شما و آنان در حقوق برابريد نه اينكه يكى آقا و ديگرى نوكر ، يكى بهرهكش و ديگرى بهرهدهنده باشد ، چنانكه وضعيت موجود در ميان مشركان اينگونه بود . و با اختلاف در جواب شرط ، موضوع تكرار از بين مىرود . به علاوه ، تكرار در قرآن فراوان است .
وَ إِنْ نَكَثُوا أَيْمانَهُمْ مِنْ بَعْدِ عَهْدِهِمْ وَ طَعَنُوا فِي دِينِكُمْ فَقاتِلُوا أَئِمَّةَ الْكُفْرِ إِنَّهُمْ لا أَيْمانَ لَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَنْتَهُونَ .
أيمان به فتح همزه ، يعنى عهدها و پيمانها . امام ، يعنى سركرده و رهبر . خداى سبحان از جنگ با كافران به جنگ با پيشوايان و سركردگان
هامش
( 1 ) . بروج ( 85 ) آيهء 8 .