شنيدن وى سخن خدا را و نيز به رسانيدن اين مشرك به مكانى امن . جملهء « بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لا يَعْلَمُونَ » سبب اين امور را بيان مىكند و آن اينكه مشركان پناهنده ، به اسلام و حقيقت آن نادانند . فقها فتوا دادهاند كه مسلمان وظيفه دارد در هنگام جنگ به رزمندگان مشرك امان دهد ، لكن به شرط اينكه امان دادن موجب مفسده نشود ؛ بدين معنا كه پناهنده جاسوس نباشد و امان دادن او باعث متوقف شدن جنگ و جهاد نگردد . كَيْفَ يَكُونُ لِلْمُشْرِكِينَ عَهْدٌ عِنْدَ اللَّهِ وَ عِنْدَ رَسُولِهِ . اين آيه ، تكميلكنندهء آيهء نخست و چهارم از اين سوره است ، زيرا خداوند در آيهء نخست ، شكستن پيمان با مشركانى كه بدان خيانت كردند و وفادار باقى نماندند واجب كرد و همين پيمانشكنان ، مشمول سخن خداوند در اينجا هستند كه مىگويد : « كَيْفَ يَكُونُ لِلْمُشْرِكِينَ عَهْدٌ عِنْدَ اللَّهِ وَ عِنْدَ رَسُولِهِ » . در آيهء چهارم ، وفاى به پيمان مشركانى كه بدين پيمان وفا كردند و هيچ موردى از آن را نشكستند واجب قرار داد و چنانكه پيشتر اشاره كرديم اين مشركان ، گروهى از كنانه بودند و همين گروه وفادار ، مقصود استثناى آيه است : إِلَّا الَّذِينَ عاهَدْتُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ فَمَا اسْتَقامُوا لَكُمْ فَاسْتَقِيمُوا لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَّقِينَ ؛ يعنى بر پيمان سازش با مشركان باقى باشيد ، مادام كه آنان باقى باشند ، زيرا خدا خيانتكاران و فريبكاران را دشمن و وفاداران و پرهيزگاران را دوست مىدارد . جملهء « عند المسجد الحرام » اشاره به مكانى دارد كه قرارداد در آنجا امضا شد ، چراكه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله با اين گروه به همراه كسانى كه در « حديبيه » بودند ، پيمان بست . « حديبيه » در نزديكى مكه واقع شده است . كَيْفَ وَ إِنْ يَظْهَرُوا عَلَيْكُمْ لا يَرْقُبُوا فِيكُمْ إِلًّا وَ لا ذِمَّةً يُرْضُونَكُمْ بِأَفْواهِهِمْ وَ تَأْبى قُلُوبُهُمْ وَ أَكْثَرُهُمْ فاسِقُونَ . ضمير « يظهروا » و « يرقبوا » به پيمانشكنان برمىگردد كه خداوند آنها را به سه ويژگى توصيف كرده است : 1 . پستى و درندگى ، زيرا اگر آنها بر مسلمانان مسلط شوند ، بدون رعايت پيمان و
التفسير الكاشف ( تفسير كاشف ) ( فارسى )ج ٤ — صفحة 27
مساهمون: محمد جواد مغنية
ص٢٧