بهعلاوه ، سكوت براى هر قارى مستلزم عسر و حرج ( مشكل و طاقتفرسا ) است بهويژه در عصر ما كه صداى قرائت قرآن در بلندگوها بهسان موسيقى و بازيچه ، با مناسبت و بىمناسبت [ در مسجد و كوچه و بازار ] بلند است .
وَ اذْكُرْ رَبَّكَ فِي نَفْسِكَ تَضَرُّعاً وَ خِيفَةً وَ دُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ بِالْغُدُوِّ وَ الْآصالِ وَ لا تَكُنْ مِنَ الْغافِلِينَ .
« اذْكُرْ »
خطاب به پيامبر است ؛ امّا مقصود همگان مىباشد .
« تَضَرُّعاً وَ خِيفَةً » ؛
يعنى ذكر بايد با خشوع و ترس از خدا همراه باشد .
« وَ دُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ » ؛
يعنى پروردگارت را با صدايى ياد كن كه متوسط باشد ، نه خيلى بلند و نه خيلى آهسته .
« بِالْغُدُوِّ وَ الْآصالِ » .
كنايه از دوام ذكر است . اين سخن خدا :
« وَ دُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ » ،
آشكارا دلالت بر اين دارد كه هركس صدايش را با قرآن بلند كند ، مستحب را ترك كرده و كارى انجام داده كه ترك آن بهتر است بهويژه اگر در بلندگو بخواند و بهويژه اگر اينكار موجب ناراحتى افرادى شود كه در خوابند
« وَ لا تَكُنْ مِنَ الْغافِلِينَ » ؛
از ياد خدا در دل خود غفلت مكن ؛ زيرا ياد خدا تنها با زبان به سخنى بيهوده مىماند كه معنا نداشته باشد .
ياد خدا در دل بدين معناست كه بايد درك كنيم كه تنها خدا آفريننده و روزىدهنده ، زندهكننده و ميراننده ، آغازكننده و دوباره زندهكننده است .
بهترين ياد خدا ، بهطوركلّى ، آن است كه انسان به سبب ترس از مجازات خدا به همنوع خود بدى نكند و بهتر از اين ذكر ، آن است كه به اميد پاداش خدا به همنوع خود نيكى كند .
ما قاطعانه مىگوييم : اين معنا ، مراد آيهء 45 از سورهء عنكبوت است كه مىگويد :
« وَ لَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ وَ اللَّهُ يَعْلَمُ ما تَصْنَعُونَ ؛
و ذكر خدا بزرگتر است و خدا به كارهايى كه مىكنيد آگاه است » . جملهء
« وَ اللَّهُ يَعْلَمُ ما تَصْنَعُونَ »
پس از جملهء :
« وَ لَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ » ،
تأييد مىكند كه ذكر اكبر ، همان نيكى كردن به بندگان خداست . زيانبارترين مردم از لحاظ معامله با خدا كسى است كه خدا را تهليل و تكبير گويد ؛ امّا با تقلب و نيرنگ ، در