تفسير
وَ كَمْ مِنْ قَرْيَةٍ أَهْلَكْناها فَجاءَها بَأْسُنا بَياتاً أَوْ هُمْ قائِلُونَ .
پس از آنكه خدا به پيامبرش دستور داد كه با قرآن مردم را بيم دهد و آنان نيز از او پيروى كنند ، در اين آيه براى آنان از محلّ هلاكت درگذشتگانى ياد مىكند كه خدا آنان را بر اثر اينكه از او روى برتافتند و پيامبرانش را تكذيب كردند هلاك كرد . خداوند عذاب را در هنگام شب و يا وقتى در وسط روز كه در خواب بودند بر آنها فروفرستاد ؛ يعنى درست در هنگام استراحت و امنيت ، تا عذاب ، سختتر و دشوارتر بر آنان وارد شود . بسيارى از مفسران گفتهاند : عذاب بر قوم لوط هنگام شب نازل شد . امّا من نمىدانم كه آنان از كجا به اين موضوع آگاهى پيدا كردند ! درحالىكه خدا مىگويد :
« إِنَّ مَوْعِدَهُمُ الصُّبْحُ أَ لَيْسَ الصُّبْحُ بِقَرِيبٍ » .
« 1 »
گروهى از مفسران گفتهاند : در آيه ، نوعى قلب [ - جابهجايى ] صورت گرفته است ؛ زيرا هلاك شدن پس از آمدن عذاب مىباشد و حق آن بود كه عبارت بدين ترتيب باشد : « و كم من قرية جاءها بأسنا فأهلكناها . . . » . رازى براى تأويل اين آيه سه وجه بيان كرده است و طبرسى وجه چهارم را نيز افزوده است . درست آن است كه بگوييم : لازم نيست ترتيب سخن بر طبق ترتيب واقعى معنا باشد ، درصورتىكه اين ترتيب واقعى ، روشن و شناخته شده براى همگان باشد ؛ چنانكه در آيه همينطور است . حرف « فإ » همانگونه كه براى تعقيب مىآيد ، زايد ، در اوّل كلام و براى تفسير هم مىآيد . واژهء « بأس » كه فاء بر سر آن [ - فجائها بأسنا ] داخل شده ، نوع هلاك شدن مشركان را تفسير مىكند .
فَما كانَ دَعْواهُمْ إِذْ جاءَهُمْ بَأْسُنا إِلَّا أَنْ قالُوا إِنَّا كُنَّا ظالِمِينَ .
مشركان درحالىكه در امنيت و آسايش بودند ، بتهاى خود را صدا مىزدند ؛ امّا وقتى كه عذاب را ديدند ،
هامش
( 1 ) . هود ( 11 ) آيهء 81 .