راه انصاف در پيش گيريد و به « لا إله الّا اللّه محمّد رسول اللّه » ايمان آوريد .
وَ أَنْذِرْ بِهِ الَّذِينَ يَخافُونَ أَنْ يُحْشَرُوا إِلى رَبِّهِمْ .
ضمير در « به » به قرآن برمىگردد ، قرآنى كه در آيهء
« إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا ما يُوحى إِلَيَّ »
پيشتر بدان اشاره شد . مفسّران در اينكه مراد از
« الَّذِينَ يَخافُونَ أَنْ يُحْشَرُوا إِلى رَبِّهِمْ »
چه كسانى مىباشند ، اختلاف نظر دارند :
آيا مراد مؤمنانانند يا كافران ؟ چراكه برخى از آنها تحت تأثير هشدار و بيم دادن پيامبر قرار مىگرفتند ؛ چنانكه اين موضوع در تفسير رازى آمده است .
به اعتقاد من پس از آنكه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله مردم را بيم داد و حجت بر آنان تمام شد ، خداى سبحان به وى دستور داد كه انذار و بيم دادن مؤمنان را ادامه دهد ، تا ايمان و آگاهىشان به دين و احكامش افزايش يابد و نيز كسانى را انذار كند كه مؤمن نيستند ؛ امّا اميد مىرود كه با ادامه و تكرار انذار ايمان بياورند .
لَيْسَ لَهُمْ مِنْ دُونِهِ وَلِيٌّ وَ لا شَفِيعٌ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ .
اى محمّد ! وقتى آنها را انذار مىكنى به تو گوش فرامىدهند و انذارت برايشان سود مىبخشد و درك مىكنند كه غير از خدا ياور و بدون اجازهء او شفاعتكنندهاى ندارند .
وَ لا تَطْرُدِ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَداةِ وَ الْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ ما عَلَيْكَ مِنْ حِسابِهِمْ مِنْ شَيْءٍ وَ ما مِنْ حِسابِكَ عَلَيْهِمْ مِنْ شَيْءٍ .
واژههاى « غداة » و « عشيّ » كنايه از آن است كه آنان به ذكر خدا و عبادت او مداومت مىكنند ؛ چنانكه مىگويى : « الحمد للّه بكرة و اصيلا ؛ ستايش خداى را بامدادان و شامگاهان » ، كه كنايه است از مداومت حمد و ستايش خدا . « وجه الله » كنايه است از « الله » ؛ زيرا خداوند همانند ندارد . ضمير
« حِسابِهِمْ »
،
« عَلَيْهِمْ »
و
« فَتَطْرُدَهُمْ »
به مؤمنانى برمىگردد كه پروردگارشان را مىخوانند . معناى جملهء
« ما عَلَيْكَ مِنْ حِسابِهِمْ »
آن است كه حساب مشركان و حساب ديگران به موضوع نبوت ارتباطى ندارد و از شئون آن محسوب نمىشود . حساب آنان همانا بر عهدهء خداى يكتاست ؛ چنانكه حساب تو اى محمّد ! بر عهدهء خداست و ميان تو و آنان از اين جهت ، هيچ تفاوتى وجود ندارد .