طرد كند . ازاينرو ، خداى سبحان پيامبر صلّى اللّه عليه و آله را متوجّه ساخت كه اسلام از اين گروه خودخواه و ستمگر بىنياز است و آنان روزى با ذلّت و خوارى اسلام خواهند آورد و [ اتفاقا ] در عمل همچنين شد .
وَ كَذلِكَ فَتَنَّا بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لِيَقُولُوا أَ هؤُلاءِ مَنَّ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنْ بَيْنِنا أَ لَيْسَ اللَّهُ بِأَعْلَمَ بِالشَّاكِرِينَ .
واژهء فتنه در اينجا به معناى آزمايش است . دليل اينكه خدا بندهاش را آزمايش مىكند آن است كه مىخواهد او را از طريق گفتارها و كردارهايش ، آنگونه كه هست ، در انظار عموم جلوهگر سازد ؛ چنانكه اين مطلب را در تفسير آيهء 94 از سورهء مائده در بخش « معناى آزمايش خدا » به تفصيل بيان كرديم . « لام » در
« لِيَقُولُوا »
براى عاقبت است و معناى آن اين است : ثروتمندان را با فقيران آزمايش كرديم تا خدا را به سبب نعمتى كه به آنها دادهاند سپاس گويند ؛ لكن آنان راه خودخواهى و سلطهجويى را در پيش گرفتند . امام على عليه السّلام فرمود : « به جهت مال و فرزند خشنود و يا خشمناك نشويد ؛ زيرا شما از موقعيت فتنه و آزمايشى كه در جايگاههاى ثروت و قدرت متوجه انسان است آگاهى نداريد ، درحالىكه خداى سبحان مىگويد : « آيا مىپندارند كه آن مال و فرزند كه ارزانىشان مىداريم ، براى آن است كه مىكوشيم خيرى به آنها برسانيم ؟ نه ، كه آنان درنمىيابند » . « 1 » خداى سبحان بندگان مستكبر خود را با دوستان خود ، كه در نظر آنان مستضعفند ، آزمايش مىكند . موسى عليه السّلام به همراه برادرش هارون بر فرعون وارد شد ، درحالىكه هر دوى آنها لباس پشمينه بر تن و عصا در دست داشتند . آنها با فرعون شرط بستند كه اگر تسليم شود پادشاهىاش و عزتش پايدار بماند . فرعون گفت : آيا از اين دو شخص تعجب نمىكنيد كه دوام عزت و بقاى پادشاهى را برايم شرط مىكنند ، درحالىكه خودشان تهىدست و خوارند ؟ پس چرا بر آنها دستوارههايى از طلا افكنده نشده ؟ - تا آنجا كه حضرت مىگويد - : لكن خداوند ارادههاى پيامبران خود را نيرومند و وضعيت آنها را در ظاهر ضعيف قرار داده است » .
هامش
( 1 ) . مؤمنون ( 23 ) آيهء 55 - 56 .