دين اسلام است . و اهل كتاب راه خلاف نرفتند ، مگر از آن پس كه به حقانيت آن دين آگاه شدند و نيز از روى حسد . . . » . « 1 »
درست آن است كه دشمنى يهوديان و مشركان رابطهء محكمى داشت با تضادّى كه ميان طبيعت دعوت اسلامى و طبيعت نظام حاكم در جزيرة العرب در آغاز بعثت وجود داشت ؛ چراكه نظام حاكم بر پايهء به دست آوردن ثروت و بردهدارى از راه چپاول ، غارت ، ربا ، تقلّب و ديگر عوامل فريب و زور استوار بود و طبيعت اين نظام در وجود سردمداران مشرك مكّه ، كه بر تجارت خارجى مسلط بودند ، و نيز در وجود سردمداران يهود مدينه ، كه بر صنعت و تجارت داخلى تسلط داشتند ، انعكاس يافته بود .
دعوت محمّد صلّى اللّه عليه و آله درحالى آغاز شد كه نداى عدالت سر مىداد و هرگونه ستم و استثمار را ردّ مىكرد . اين دعوت ، ذاتا با استثمارگران يهود و مشركان در تضاد بود . از اينرو ، منافع اين دو طرف با يكديگر تلاقى كرد و آنان علىرغم اينكه از لحاظ دين و عقيده از يكديگر دور بودند با هم پيمان بستند و چون يد واحده عليه محمّد صلّى اللّه عليه و آله كه دشمن مشترك آنها بود به نبرد پرداختند و بدينترتيب تفسير آيهء
« لَتَجِدَنَّ أَشَدَّ النَّاسِ عَداوَةً لِلَّذِينَ آمَنُوا الْيَهُودَ وَ الَّذِينَ أَشْرَكُوا »
براى ما روشن مىگردد .
به بيانى روشنتر ، دشمنى يهوديان و مشركان با مسلمانان بهسبب انگيزهء دنيوى بود و نه به خاطر انگيزهء دينى . لكن يهود ، با نفاق و رياكارى ، اين انگيزه را تحت پوشش دين پنهان مىكردند ؛ چنانكه صاحبان درآمدهاى نامشروع ، در عصر حاضر همين كار را مىكنند . بهعلاوه ، يهوديان و مشركان در نژادپرستى و تعصب قومى با يكديگر شريكند ، البتّه با اين تفاوت كه مشركان عرب علىرغم اينكه در دوران جاهليت قرار داشتند به مراتب ، مهربانتر ، بزرگوارتر و آزادانديشتر از يهود بودند .
هامش
( 1 ) . آل عمران ( 3 ) آيهء 19 .