كمك كند در ميان آنان نداشته باشيم ، همه چيز از دست ما خواهد رفت و دچار سرنوشت بدى خواهيم شد و معناى آيهء
يَقُولُونَ نَخْشى أَنْ تُصِيبَنا دائِرَةٌ
نيز همين است . فرصتطلبان ميان تمام گروهها مذبذب هستند تا زمانى كه يك گروه بر ديگران غالب آيد ، آنگاه به گروه غالب مىگويند : آيا ما با شما نبوديم ؟ به بيانى ديگر :
« انسانهاى منافق در زبان با همه موافق مىباشند ؛ امّا در حقيقت ، تنها به هوسهاى خود پاسخ مىدهند : « به خدا سوگند مىخورند كه از شمايند و حال آنكه از شما نيستند ، اينان از شما بيمناكند » . « 1 » مقصود آن است كه آنها از جان و منافع خود مىترسند .
سؤال : چرا خداوند گفت :
« يُسارِعُونَ فِيهِمْ »
و نگفت : « يسارعون اليهم » ؟
پاسخ : واژهء «
فِيهِمْ
» رساتر از « إليهم » است ؛ زيرا وقتى انسان در داخل چيزى قرار دارد توانش بيشتر از آن زمانى است كه در حال شتاب بهسوى آن چيز باشد .
فَعَسَى اللَّهُ أَنْ يَأْتِيَ بِالْفَتْحِ أَوْ أَمْرٍ مِنْ عِنْدِهِ فَيُصْبِحُوا عَلى ما أَسَرُّوا فِي أَنْفُسِهِمْ نادِمِينَ .
مراد از « فتح » پيروزى مسلمانان بر يهوديان و مشركان و مراد از
« أَمْرٍ مِنْ عِنْدِهِ »
آشكار ساختن حالت منافقان و ذلّت و خوارى آنان است و معناى آيه آن است كه منافقان براى خود نقشه طرح كردند با دشمنان اسلام رابطه داشته باشند ؛ چراكه تصور مىكردند بهزودى گردش روزگار به نفع كافران و به زيان مسلمانان خواهد بود ؛ امّا وقتى قضيه برعكس شد آنان پشيمان شدند ؛ لكن زمانى كه ديگر پشيمانى برايشان سودى نداشت .
وَ يَقُولُ الَّذِينَ آمَنُوا أَ هؤُلاءِ الَّذِينَ أَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمانِهِمْ إِنَّهُمْ لَمَعَكُمْ .
وقتى خداوند مسلمانان را بر دشمنانشان پيروز كرد ، منافقان نتوانستند حسرت و پشيمانى خود را پنهان كنند و آثار اين پشيمانى از لابهلاى سخنان و در گونههاى صورتشان هويدا بود . از اينرو ، وقتى حقيقت منافقان بر مؤمنان آشكار گرديد ، آنان سخت
هامش
( 1 ) . توبه ( 9 ) آيهء 56 .