جملهاى مستأنفه است و محلى از اعراب ندارد . مفسران و نحويان در مورد اعراب
« فَإِنْ كانَتَا اثْنَتَيْنِ »
و اعراب
« وَ إِنْ كانُوا إِخْوَةً »
اختلاف دارند . سبب اختلاف آن است كه الف «
كانتا
» ضميرى است كه به « أختان » برمىگردد و واو
« كانُوا »
به
« إِخْوَةً » ؛
چنانكه از سياق فهميده مىشود . بنابراين ، معنايش اين مىشود : « فإن كانت الأختين أختين و يا الإثنتين اثنتين و إن كانت الإخوة إخوة . . . » . ترديدى نيست كه قرآن از چنين سخنى منزّه است .
براى درستى اين عبارت ، وجوه زيادى را ذكر نمودهاند . بهترين آنها ، به گمان من ، چيزى است كه صاحب البحر المحيط گفته است : مرجع ضمير
« كانَتَا » ،
« وارثتان » است نه « اختان » و سياق كلام دلالت بر اين مطلب مىكند . صفت
« اثْنَتَيْنِ »
حذف شده و صفت و موصوف خبر
« كانَتَا »
مىباشد و تقدير آن چنين است : « فإن كانت الوارثتان اثنتين من الاخوات » ؛ يعنى دو خواهر باشند . اين ، سخن درستى است ؛ زيرا « وارثتان » اعم از دو خواهرند ؛ به عنوان نمونه : گاهى دو دختر ، گاهى دو جدّه ، گاهى دو عمه و گاهى دو خالهاند . همچنين ضمير
« كانُوا »
به « ورثه » برمىگردد . و معناى آن اين است :
اگر ورثه برادران ميت باشند .
« رِجالًا وَ نِساءً »
بدل از
« إِخْوَةً »
مىباشند و اين نوع بدل را بدل مفصّل از مجمل مىنامند .
« أَنْ تَضِلُّوا »
بنابر حذف مضاف ، مفعول لاجله و تقدير آن « يبيّن اللّه لكم مخافة ضلالكم » است .
تفسير
يَسْتَفْتُونَكَ
- يا محمّد -
قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلالَةِ .
« كلالة » در لغت به معناى احاطه كردن است و مقصود از آن در ميراث ، خويشاوند پدرى انسان است ، به استثناى پدر و مادر و اولاد ، مثل برادران و عموها ؛ چراكه پدر و مادر همانند دو ستونند . گاه مردهاى را كه از خود ارث بر جاى گذاشته ، كلاله مىنامند ؛ زيرا ارث خود