وَ لا تَقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ ؛
يعنى برخى از شما برخى ديگر را نكشيد . اين جمله بر آن دلالت دارد كه بايد انسانها متّحد و پشتيبان يكديگر باشند . در حديث شريف است :
« مؤمنان همانند يك تن هستند » . برخى گفتهاند : معناى
« لا تَقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ »
آن است كه با مرتكب شدن آنچه خدا از آن نهى كرده است ، خود را به هلاكت ميندازيد . البتّه اين معنا هرچند معنايى درست است ، خلاف ظاهر آيه مىباشد .
وَ مَنْ يَفْعَلْ ذلِكَ عُدْواناً وَ ظُلْماً فَسَوْفَ نُصْلِيهِ ناراً .
« ذلِكَ »
اشاره است به قتل نفس و خوردن مال به باطل . عدوان ، يعنى تعدّى و تجاوز به حق و همانند آن است ظلم . عطف با اتحاد معنا و اختلاف در لفظ جايز است ؛ نظير قول شاعر :
« و ألفى قولها كذبا و مينا » .
« 1 » ممكن است فرق ميان عدوان و ظلم اين باشد كه ظلم هم بر خود و هم بر ديگران است ؛ امّا عدوان تنها بر ديگران است .
درهرحال ، عمل شخصى كه از روى فراموشى ، يا اشتباه و يا اجبار انجام مىشود ، نمىتوان عملى ظالمانه و تجاوزكارانه برشمرد . البتّه ، در اينجا بايد عمل كسى را كه از روى اجبار ، فردى را مىكشد استثنا كرد ؛ مثلا اگر فرد ظالم نيرومندى به زيد بگويد :
اين شخص را بكش و گرنه خودت را مىكشم ؛ براى زيد جايز نيست كه شخص مظلوم را بكشد ، حتّى اگر يقين كند كه اگر وى آن شخص را نكشد ، ظالم خود او را خواهد كشت ؛ چه ، براى انسان جايز نيست كه ضرر قتل را به سبب قتل فردى ديگر از خود دفع كند . اگر زيد ، فرمان ظالم را به مورد اجرا گذارد و مظلوم را بكشد ، مورد قصاص قرار مىگيرد و شخص ظالم كه فرمان قتل را صادر كرده است ، زندان ابد مىشود . تا بميرد .
هامش
( 1 ) . كذب و مين در معنا مترادفند . « م » .